पुणे : भारतीय रिझर्व्ह बँक (आरबीआय) देशात पॉलीमर अर्थात प्लास्टिकच्या चलनी नोटांची चाचणी सुरू करण्याच्या तयारीत असल्याची माहिती समोर आली आहे. माध्यमांतील वृत्तांनुसार, आरबीआय १० आणि २० रुपयांच्या नोटांपासून पायलट प्रकल्प सुरू करण्याची शक्यता असून, या प्रयोगाच्या यशावर पुढील निर्णय अवलंबून असणार आहे. मात्र, या संदर्भात आरबीआयकडून अद्याप अधिकृत घोषणा करण्यात आलेली नाही.
मिळालेल्या माहितीनुसार, सुरुवातीच्या टप्प्यात कमी मूल्याच्या १० आणि २० रुपयांच्या नोटा पॉलीमर स्वरूपात चलनात आणून त्यांची चाचणी केली जाऊ शकते. या नोटांचा वापर, टिकाऊपणा आणि नागरिकांचा प्रतिसाद याचा अभ्यास केल्यानंतरच पुढील टप्प्यात मोठ्या प्रमाणावर या नोटा चलनात आणण्याबाबत निर्णय घेतला जाईल. काही माध्यमांच्या वृत्तानुसार, हा प्रकल्प यशस्वी ठरल्यास २०२७ पासून पॉलीमर नोटांचा व्यापक वापर सुरू होण्याची शक्यता आहे.
आरबीआयच्या नोटा छपाई विभागाने पॉलीमर सबस्ट्रेट शीटच्या पुरवठ्यासाठी जागतिक स्तरावर ‘एक्सप्रेशन ऑफ इंटरेस्ट’ (ईओआय) जारी केल्याची माहितीही समोर आली आहे. या विशेष शीटवरच पॉलीमर नोटा छापल्या जातात. या टेंडरसाठी अर्ज सादर करण्याची अंतिम तारीख १८ ऑगस्ट निश्चित करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
पॉलीमर नोटा कागदी नोटांपेक्षा अधिक टिकाऊ मानल्या जातात. त्या सहज फाटत नाहीत, पाण्यामुळे खराब होत नाहीत आणि त्यांच्यावर धूळ किंवा घाण कमी साचते. तसेच त्यामध्ये अत्याधुनिक सुरक्षा वैशिष्ट्ये समाविष्ट करता येत असल्याने बनावट नोटा तयार करणे अधिक कठीण होते.
ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, युनायटेड किंगडम आणि न्यूझीलंडसह अनेक देशांमध्ये पॉलीमर नोटांचा यशस्वी वापर सुरू आहे. भारतातही चलन अधिक टिकाऊ आणि सुरक्षित करण्याच्या उद्देशाने हा पर्याय विचाराधीन असल्याचे मानले जात आहे. मात्र, सध्या चलनात असलेल्या कागदी नोटा तातडीने बंद होणार नसून, सुरुवातीला दोन्ही प्रकारच्या नोटा एकत्रच चलनात राहतील, अशी माहिती माध्यमांच्या वृत्तांतून समोर आली आहे.
