डॉ. अशोक बालगुडे
नवी दिल्ली : कच्च्या तेलाच्या आंतरराष्ट्रीय बाजारातील चढ-उतार आणि वाढत्या खर्चाच्या पार्श्वभूमीवर देशात पेट्रोल-डिझेलच्या दरवाढीची पुन्हा चाहूल लागली आहे. खासगी इंधन विक्रेती नायरा एनर्जीने पेट्रोलच्या दरात थेट ₹५ आणि डिझेलच्या दरात ₹३ प्रति लिटर वाढ केल्यानंतर सरकारी तेल कंपन्यांवरही दरवाढीचा दबाव वाढला आहे. मात्र, ६ ऑक्टोबरला इंडियन ऑइल, भारत पेट्रोलियम आणि हिंदुस्तान पेट्रोलियमच्या पंपांवरील दरात कोणताही बदल झालेला नाही.
मुंबईत सरकारी कंपन्यांच्या पंपावर पेट्रोल ₹१११.२१, तर डिझेल ₹९७.८३ प्रति लिटर आहे. दिल्लीत पेट्रोल ₹१०२.१२ आणि डिझेल ₹९५.२०, चेन्नईत अनुक्रमे ₹१०७.७६ आणि ₹९९.५५, तर कोलकात्यात ₹११३.५१ आणि ₹९९.८२ प्रति लिटर दर आहेत. पुण्यात पेट्रोल ₹१११.९०, तर डिझेलचा दर सुमारे ₹९८ प्रति लिटर आहे. ६ ऑक्टोबरला या प्रमुख बाजारांमध्ये सरकारी कंपन्यांनी दर कायम ठेवले आहेत.
दरम्यान, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोमवारी ब्रेंट क्रूडच्या दरात सुमारे १.९३ डॉलरची घसरण होऊन तो १००.३२ डॉलर प्रति बॅरल, तर अमेरिकन डब्ल्यूटीआय क्रूडचा दर ८९.४३ डॉलर प्रति बॅरल झाला. मध्यपूर्वेतून कच्च्या तेलाचा पुरवठा वाढल्याने बाजारात काहीसा दिलासा मिळाला असला, तरी कच्च्या तेलाचे दर अजूनही उच्च पातळीवर आहेत.
याच काळात इंधन विक्रीचा खर्च आणि किरकोळ विक्रीतील मार्जिन यातील तफावत वाढत असल्याचे चित्र आहे. सप्टेंबरमध्ये पेट्रोल आणि डिझेलच्या मागणीत अनुक्रमे ७.२१ टक्के आणि ४.८६ टक्के वार्षिक वाढ झाली; मात्र पेट्रोल-डिझेल विक्रीतील विपणन मार्जिन नकारात्मक झाल्याने तेल कंपन्यांवरील आर्थिक दबाव वाढल्याचे अहवाल आहेत.
भारतामध्ये पेट्रोल-डिझेलचे दर आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या किमती, रुपया-डॉलर विनिमय दर, कर आणि तेल कंपन्यांच्या किंमत धोरणावर अवलंबून असतात. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील वाढ किंवा कंपन्यांच्या मार्जिनवरील दबाव कायम राहिल्यास त्याचा परिणाम पुढील काळात ग्राहकांच्या खिशावर होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
सध्या सरकारी कंपन्यांनी दरवाढ रोखून ग्राहकांना दिलासा दिला असला, तरी खासगी क्षेत्रातील दरवाढ ही इंधन बाजारातील दबावाचे संकेत मानली जात आहे. त्यामुळे आज दर स्थिर असले तरी उद्याचा पेट्रोल-डिझेलचा भाव किती असेल, याकडे वाहनचालकांचे लक्ष लागले आहे.
