मुंबई: जेव्हा आपण रक्तदान करतो किंवा रक्ताची चाचणी करतो, तेव्हा आपल्याला ‘A+’, ‘B-‘, किंवा ‘O+’ असे गट सांगितले जातात. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की रक्ताच्या गटासोबत असणारे हे पॉझिटिव्ह (+) आणि नेगेटिव्ह (-) चिन्ह नेमकं काय असतं? रक्ताचा रंग तर सर्वांचा सारखाच लाल असतो, मग हा फरक पडतो कुठे? विज्ञानाच्या भाषेत सांगायचे तर, हा संपूर्ण खेळ ‘Rh फॅक्टर’ (Rh Factor) नावाच्या एका प्रथिनावर (Protein) अवलंबून असतो.
नेमकं काय आहे हे ‘पॉझिटिव्ह’ आणि ‘नेगेटिव्ह’?
आपल्या रक्तातील लाल पेशींच्या (Red Blood Cells) पृष्ठभागावर विशिष्ट प्रकारचे अँटिजेन्स (Antigens) असतात. यातील सर्वात महत्त्वाचा अँटिजेन म्हणजे ‘D अँटिजेन’, ज्याला आपण ‘Rh फॅक्टर’ म्हणतो.
-
Rh पॉझिटिव्ह (+): जर तुमच्या रक्तातील लाल पेशींच्या पृष्ठभागावर हे प्रथिन (Rh Factor) असेल, तर तुमचा ब्लड ग्रुप ‘पॉझिटिव्ह’ असतो. जगात सुमारे ८५% लोकांचा ब्लड ग्रुप पॉझिटिव्ह असतो.
-
Rh नेगेटिव्ह (-): जर तुमच्या रक्तात हे प्रथिन नसेल, तर तुमचा ब्लड ग्रुप ‘नेगेटिव्ह’ मानला जातो. हा गट अत्यंत दुर्मिळ असतो.
दोन्ही गटांमध्ये नेमका फरक काय?
दैनंदिन जीवनात या दोन्ही गटांच्या लोकांमध्ये कोणताही शारीरिक फरक नसतो. दोघांचीही ताकद, बुद्धिमत्ता किंवा रोगप्रतिकारशक्ती सारखीच असू शकते. फरक फक्त दोनच वेळी महत्त्वाचा ठरतो. रक्त देताना किंवा घेताना हा गट तपासावा लागतो. आई आणि बाळ यांचे Rh फॅक्टर वेगळे असतील तर डॉक्टरांना विशेष काळजी घ्यावी लागते.
नेगेटिव्ह ब्लड ग्रुप दुर्मिळ का?
हे पूर्णपणे जनुकीय (Genetic) असते. जर आई आणि वडील दोघांचाही ग्रुप नेगेटिव्ह असेल, तर मुलाचा ग्रुपही नेगेटिव्ह असतो. मात्र, पॉझिटिव्ह गट हा ‘डोमिनंट’ असल्याने तो जास्त प्रमाणात आढळतो.
