पुणे: पावसाळा सुरू झाला की वातावरणातील दमटपणामुळे आपल्याला अनेकदा तहान लागत नाही, ज्यामुळे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होते. बाहेर पडणारा पाऊस आणि गारवा पाहून अनेकदा आपल्याला तळलेले किंवा चटपटीत पदार्थ खावेसे वाटतात, पण ते आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात. अशा वेळी सूप किंवा सार पिणे हा एक अतिशय आरोग्यदायी पर्याय आहे. आयुर्वेदानुसार, पावसाळ्यात ‘जठराग्नी’ मंदावतो, त्यामुळे पचनाच्या तक्रारी दूर ठेवण्यासाठी गरम आणि ताजे पदार्थ खाणे गरजेचे असते. सार हे केवळ चवदार नसून ते पित्तशामक आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारेही आहे. त्यामुळे या पावसाळ्यात बाहेरचे जंक फूड खाण्यापेक्षा घरी बनवलेले गरम ‘सार’ पिण्याला पसंती द्या.
पावसाळ्यासाठी आरोग्यदायी ‘सार’ रेसिपीज
1. अमसूल (कोकम) सार
हे सार पचनासाठी अतिशय उत्तम आणि पित्तनाशक आहे.
-
साहित्य: ७-८ अमसूल, दीड मोठा चमचा गूळ, १ चमचा तूप, जिरे, हिंग, हिरवी मिरची, कोथिंबीर आणि मीठ.
-
कृती: प्रथम अमसूल कोमट पाण्यात १ तास भिजत ठेवा. त्यानंतर कुकरमध्ये एक शिट्टी करून ते मऊ शिजवून घ्या आणि त्याचा कोळ काढून गाळून घ्या. या रसात पाणी, गूळ आणि मीठ घालून उकळी आणा. शेवटी तुपात जिरे, मिरची आणि हिंगाची फोडणी देऊन सारामध्ये टाका. वरून कोथिंबीर घालून गरमागरम सर्व्ह करा.
2. टोमॅटो सार
टोमॅटो सार हे चवीला खट्टे-मिठे आणि मसालेदार असते, जे पावसाळ्यात मनाला प्रसन्न करते.
-
साहित्य: टोमॅटो, तमालपत्र, मिरी, लसूण, हिरवी मिरची, कोथिंबीर, थोडे तूप किंवा तेल.
-
कृती: टोमॅटो शिजवून त्यांची प्युरी तयार करा. कढईत फोडणी करून त्यात लसूण आणि मिरची परता, त्यानंतर टोमॅटो प्युरी आणि आवश्यकतेनुसार पाणी घाला. चवीनुसार मीठ आणि थोडे तिखट घालून उकळी काढा. हे सूप तुम्ही स्टीम राईससोबत किंवा तसेच सूप म्हणून पिऊ शकता.
3. रगी (नाचणी) सूप
पावसाळ्यातील आजारांपासून दूर राहण्यासाठी रगी सूप हा एक अतिशय पोषक पर्याय आहे.
-
कृती: नाचणीचे पीठ पाण्यात कालवून ते मंद आचेवर शिजवून घ्या. त्यात चवीनुसार मीठ, मिरपूड आणि आवडीनुसार भाज्यांचे तुकडे टाका. हे सूप प्रोटीन्सनी भरपूर आणि पचायला हलके असते.
4. मूग डाळीचे पौष्टिक सार (मूगाचे वरण)
हे सार प्रथिनांनी (Protein) भरपूर असून आजारी असताना किंवा पचनशक्ती कमकुवत असताना अतिशय गुणकारी ठरते.
-
साहित्य: अर्धी वाटी पिवळी मुगाची डाळ, लसूण पाकळ्या, जिरे, हिंग, हळद, कढीपत्ता, कोथिंबीर आणि चवीनुसार मीठ.
-
कृती: मुगाची डाळ मऊ शिजवून घ्या. ती रवीने नीट घुसळून घ्या आणि त्यात आवश्यकतेनुसार गरम पाणी घाला. तुपाची फोडणी तयार करून त्यात जिरे, ठेचलेला लसूण, कढीपत्ता आणि हिंग टाका. ही फोडणी वरणात ओतून उकळी काढा. वरून बारीक चिरलेली कोथिंबीर घालून गरम सर्व्ह करा.
5. लसूण-मिरी ‘सार’ (Garlic Pepper Soup)
हे सार घसा आणि छातीतील कफ कमी करण्यासाठी अतिशय प्रभावी आहे.
-
साहित्य: ८-१० लसूण पाकळ्या, १ चमचा काळी मिरी पूड, जिरे, थोडे तूप, कोथिंबीर आणि चवीनुसार मीठ.
-
कृती: लसूण खलबत्त्यात जाडसर ठेचून घ्या. कढईत तूप गरम करून त्यात जिरे आणि ठेचलेला लसूण परतून घ्या. त्यात २ वाट्या पाणी घालून मिरी पूड आणि मीठ घाला. ५-७ मिनिटे मंद आचेवर उकळू द्या. हे गरमागरम सार पावसाळ्याच्या संध्याकाळी पिणे खूप आरामदायी वाटते.
6. मिक्स व्हेज सूप (Healthy Clear Soup)
जेव्हा तुम्हाला भरपूर भाज्यांचे पोषण हवे असेल, तेव्हा हे सूप सर्वोत्तम आहे.
-
साहित्य: गाजर, बीन्स, फ्लॉवर, कांदा, आल्याचा छोटा तुकडा, मिरी पूड, बटर किंवा तूप.
-
कृती: सर्व भाज्या बारीक चिरून घ्या. कुकरमध्ये तुपाची फोडणी देऊन त्यात आले आणि कांदा परता. नंतर सर्व भाज्या घालून थोडा वेळ परता आणि ३ वाट्या पाणी घाला. २ शिट्ट्या करून घ्या. थंड झाल्यावर हे मिश्रण गाळून घ्या किंवा मिक्सरला लावून प्युरी करा. शेवटी मिरी पूड आणि चवीनुसार मीठ घालून पुन्हा एकदा उकळी काढा.
7. जिरे-आले सार (Cumin-Ginger Digestive Soup)
हे सार विशेषतः अपचन किंवा गॅसच्या त्रासावर गुणकारी आहे.
-
साहित्य: १ मोठा चमचा जिरे, १ इंच आल्याचा तुकडा, चिमूटभर हिंग, अर्धा लिंबू रस, मीठ.
-
कृती: जिरे आणि आले एकत्र वाटून त्याची पेस्ट करा. पाण्यात ही पेस्ट घालून चांगले उकळा. गॅस बंद केल्यावर त्यात लिंबाचा रस आणि मीठ मिसळा. हे सार जेवणापूर्वी घेतल्यास भूक सुधारते.
पावसाळ्यासाठी खास टिप्स:
पाणी: पावसाळ्यात नेहमी पाणी उकळूनच प्या.
ताजेपणा: जे पदार्थ तुम्ही बनवता, ते शक्यतो ताजेच सेवन करा, कारण दमट हवेत अन्न लवकर खराब होऊ शकते.
मसाले: सारामध्ये सुंठ, मिरी आणि दालचिनीचा वापर केल्याने रोगप्रतिकारशक्ती वाढते.
पावसाळ्यातील या आरोग्यदायी रेसिपीज आणि सूप केवळ तुमची पचनशक्तीच सुधारणार नाहीत, तर तुम्हाला या मोसमातील आजारांपासून दूर ठेवण्यासही मदत करतील. दररोजच्या आहारात अशा गरम आणि पोषक पदार्थांचा समावेश केल्याने शरीराला नैसर्गिक उब मिळते आणि रोगप्रतिकारशक्तीमध्येही वाढ होते. त्यामुळे, बाहेरच्या जंक फूडच्या नादाला न लागता, घरच्या घरी हे ताजे, पौष्टिक ‘सार’ तयार करा आणि पावसाळ्याच्या गारव्याचा मनमुराद आनंद घ्या. स्वतःची आणि आपल्या कुटुंबाची काळजी घेण्यासाठी आजच या सोप्या आणि गुणकारी रेसिपीज ट्राय करा.
