पुणे: बारा महिने सर्दी किंवा सतत नाक वाहण्याचा त्रास होणे ही केवळ किरकोळ समस्या नसून, त्यामागे काही विशिष्ट आरोग्यविषय कारणे असू शकतात. वैद्यकीय भाषेत याला ‘क्रॉनिक ऱ्हाइनाइटिस’ किंवा ‘सायनुसायटिस’ म्हटले जाते. या त्रासाची प्रमुख कारणे आणि त्यावरील उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
बारा महिने सर्दी असण्याची मुख्य कारणे
-
ऍलर्जीक ऱ्हाइनाइटिस: हे सर्वात सामान्य कारण आहे. जेव्हा आपली रोगप्रतिकारशक्ती धूळ, प्रदूषण, पाळीव प्राण्यांचे केस किंवा फुलांमधील परागकणांना अतिसंवेदनशील असते, तेव्हा शरीरात ‘हिस्टामाइन’ नावाचे रसायन तयार होते, ज्यामुळे सतत शिंका आणि सर्दी येते.
-
क्रॉनिक सायनुसायटिस: नाकाच्या भोवती असलेल्या सायनसमध्ये (पोकळी) सूज आल्यास किंवा संसर्ग झाल्यास कफ साठून राहतो. हा त्रास ३ महिन्यांपेक्षा जास्त काळ राहिल्यास त्याला ‘क्रॉनिक’ मानले जाते.
-
नाकाचे हाड वाढणे: नाकातील मधले हाड एका बाजूला सरकल्यास श्वास घेण्यास अडथळा येतो आणि एका बाजूने सतत सर्दी किंवा नाक बंद राहण्याचा त्रास होतो.
-
नाकातील मांसाची वाढ: नाकाच्या आतील आवरणावर लहान गाठींसारखी वाढ झाल्यास सतत सर्दी आणि डोकेदुखीचा त्रास होतो.
-
पर्यावरणीय घटक: वातावरणातील अचानक बदल, सतत एसीमध्ये राहणे किंवा तीव्र वासाच्या संपर्कात येणे यामुळेही काहींना वर्षभर हा त्रास होतो.
मुख्य लक्षणे
सतत शिंका येणे (विशेषतः सकाळी उठल्यावर), नाक सतत वाहणे किंवा गच्च होणे, घशात कफ पडल्यासारखे वाटणे, डोळे लाल होणे किंवा डोळ्यांना खाज सुटणे, वास घेण्याची क्षमता कमी होणे.
प्राथमिक उपाय
- दिवसातून दोनदा साध्या पाण्याची किंवा निलगिरी तेलाचे दोन थेंब टाकून वाफ घेतल्याने नाकातील सूज कमी होते.
- कोमट मिठाच्या पाण्याने नाक स्वच्छ धुणे हा ऍलर्जीसाठी रामबाण उपाय मानला जातो.
- कोमट पाण्याचे सेवन करा, आहारात हळद, आले आणि तुळशीचा वापर वाढवा. घरामध्ये धूळ साचू देऊ नका, विशेषतः बेडशिट्स आणि पडदे वारंवार धुवा.
जर घरगुती उपायांनी फरक पडत नसेल, श्वास घेण्यास त्रास होत असेल किंवा सतत डोकेदुखी राहत असेल, तर कान-नाक-घसा तज्ज्ञांना दाखवणे गरजेचे आहे. डॉक्टर ‘एलर्जी टेस्ट’ किंवा ‘एक्स-रे/सीटी स्कॅन’ करून नेमके कारण शोधू शकतात.
