देशभरातील लाखो बँक (Bank New Rules) ग्राहकांसाठी महत्त्वाची (Bank News) ठरणारी घोषणा अर्थ मंत्रालयाकडून करण्यात आली आहे. मंत्रालयाने बँकिंग कायदे (सुधारणा) कायदा 2025 अंतर्गत नवीन नियम लागू करण्याची घोषणा केली असून हे नियम 1 नोव्हेंबर 2025 पासून अंमलात येणार आहेत. या नवीन तरतुदींचा थेट परिणाम ग्राहकांच्या बँक खात्यांवर, लॉकर्सवर आणि सुरक्षित कस्टडी मालमत्तेवर होणार आहे.
आतापर्यंत बँक खात्यांमध्ये किंवा लॉकर्समध्ये केवळ एक किंवा दोन नामांकित व्यक्ती ठेवण्याची सुविधा होती. मात्र आता नवीन नियमानुसार ग्राहकांना एकाच वेळी किंवा अनुक्रमे चार नामांकित व्यक्तींची निवड करण्याची परवानगी मिळणार आहे. म्हणजेच ग्राहक आता त्यांच्या बँक खात्यासाठी किंवा लॉकरसाठी एकापेक्षा अधिक व्यक्तींना नामांकित करू शकतील. यामुळे भविष्यात जर कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवली, तर दाव्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि जलद होईल.
या नव्या नियमांनुसार ग्राहक प्रत्येक नामांकित व्यक्तीला किती टक्के हिस्सा द्यायचा हे स्वतः ठरवू शकतील. उदाहरणार्थ, एका नामांकित व्यक्तीला 50 टक्के, दुसऱ्याला 30 टक्के आणि उर्वरित दोनांना 20 टक्के अशा प्रमाणात हिस्सा वाटता येईल. या प्रणालीमुळे पारदर्शकता वाढेल आणि पुढील काळात वादांची शक्यता कमी होईल.
लॉकर्स आणि सुरक्षित कस्टडीसाठीही नवीन नियम लागू होणार आहेत. यानुसार फक्त अनुक्रमिक नामांकनांना परवानगी असेल. म्हणजेच दुसऱ्या नामांकित व्यक्तीला अधिकार पहिल्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतरच लागू होईल. या नियमामुळे मालकी हक्क आणि उत्तराधिकाराची प्रक्रिया अधिक स्पष्ट आणि सुरक्षित होईल.
अर्थ मंत्रालयाने सांगितले आहे की या बदलांमुळे बँकिंग क्षेत्रात पारदर्शकता वाढेल आणि दाव्यांच्या निपटाऱ्याची प्रक्रिया एकसंध होईल. ग्राहकांना त्यांच्या ठेवी आणि मौल्यवान वस्तूंवर अधिक नियंत्रण मिळेल. मंत्रालय लवकरच “बँकिंग कंपन्या (नामांकन) नियम 2025” जारी करणार असून त्यामध्ये नामांकन जोडणे, बदलणे किंवा रद्द करण्याची प्रक्रिया सोप्या भाषेत स्पष्ट केली जाईल.
या सुधारणा केवळ नामांकनापुरत्या मर्यादित नसून बँकिंग प्रशासन अधिक मजबूत करणे, ठेवीदारांचे संरक्षण वाढवणे आणि अहवाल प्रणाली अधिक कार्यक्षम बनवणे हा सरकारचा उद्देश आहे. त्यामुळे 1 नोव्हेंबरपासून देशातील बँकिंग व्यवस्था अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि ग्राहक-अनुकूल होणार आहे.
