डॉ. अशोक बालगुडे
पुणे : मराठवाड्यातील दुष्काळाची झळ आता पक्ष्यांनाही बसू लागली आहे. आटलेले पाणवठे, घटलेले अन्नस्रोत आणि प्रतिकूल अधिवासामुळे अनेक पक्ष्यांचे स्थलांतर वाढले असून, काहींच्या विणीच्या हंगामावरही परिणाम झाला आहे. लातूर, बीड, जालना, परभणी आणि धाराशिव जिल्ह्यांत दरवर्षी दिसणारे काही पक्षी यंदा कमी प्रमाणात आढळत असल्याचे पक्षी अभ्यासकांच्या निरीक्षणांतून समोर आले आहे.
पाण्यावर आणि जलचरांवर अवलंबून असलेल्या पक्ष्यांना पुरेसे खाद्य मिळत नसल्याने त्यांच्या वास्तव्यावर परिणाम झाला आहे. काही स्थलांतरित पक्ष्यांची संख्या घटली, तर काही पक्ष्यांनी अपेक्षेपेक्षा लवकर स्थलांतर केल्याचे निरीक्षण आहे. पाणी आणि अन्नाची कमतरता यामुळे पक्ष्यांचे घरटी बांधणे, अंडी घालणे आणि पिल्लांचे संगोपन यांसारख्या प्रजनन प्रक्रियांनाही विलंब होऊ शकतो.
वटवाघळांची संख्याही घटली
दुष्काळाचा फटका वटवाघळांनाही बसत असल्याचे अभ्यासकांनी नोंदवले आहे. काही भागांत त्यांच्या समूहांची संख्या निम्म्यावर आल्याचे निरीक्षण असून, अनुकूल अधिवासाच्या शोधात त्यांचे स्थलांतर होत असल्याचे सांगण्यात आले आहे. पक्षी आणि वटवाघळे कीटक नियंत्रण, परागीभवन आणि अन्नसाखळीचा समतोल राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यांच्या संख्येतील घट त्यामुळे पर्यावरणीय चिंतेचा विषय ठरते.
दुष्काळ निवारण म्हणजे केवळ पिण्याचे पाणी आणि शेतीपुरते नियोजन नव्हे. नैसर्गिक पाणवठ्यांचे संवर्धन, जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन आणि वन्यजीवांसाठी सुरक्षित अधिवास राखणेही आवश्यक आहे. माणसाच्या पाणीसंकटाची किंमत आता निसर्गातील मूक जीवांनाही मोजावी लागत आहे, हा मराठवाड्यातील परिस्थितीचा गंभीर इशारा आहे.
