युद्ध थांबले, निर्बंध हटले! अमेरिका-इराणमधील दीर्घकालीन संघर्षाला अखेर पूर्णविराम

 इराण: जागतिक राजकारणात खळबळ उडवणारी मोठी बातमी समोर आली आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील अनेक वर्षांपासूनचा तणाव आता निवळला असून, दोन्ही देशांनी युद्धाला पूर्णविराम देत ऐतिहासिक शांतता करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. फ्रान्समधील प्रसिद्ध ‘व्हर्साय’ येथे हा सोहळा पार पडला. भारतीय वेळेनुसार, गुरुवारी पहाटे ६ वाजता अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेजेश्कियन यांनी या कराराची अधिकृत घोषणा केली.

कराराचे प्रमुख पैलू: या करारांतर्गत दोन्ही देशांनी काही महत्त्वाच्या अटींवर सहमती दर्शवली आहे:

• आर्थिक निर्बंधांतून मुक्तता: अमेरिकेने इराणवर लादलेले सर्व कठोर आर्थिक निर्बंध टप्प्याटप्प्याने उठवण्याचे मान्य केले आहे. तसेच, इराणची जगभरातील बँकांमध्ये गोठवलेली कोट्यवधी रुपयांची मालमत्ता आता पुन्हा त्यांना मिळणार आहे.

• पुनर्बांधणीसाठी मदत: युद्धाने होरपळलेल्या इराणच्या आर्थिक विकासासाठी अमेरिका ३०० अब्ज डॉलर्सचा मोठा निधी देणार आहे.

• होर्मुझ सामुद्रधुनी आता खुली: सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे, होर्मुझच्या समुद्रमार्गावर असलेली अमेरिकेची नौदल नाकेबंदी उठवण्यात आली आहे. या बदल्यात, इराणने त्या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांवर कोणत्याही प्रकारचा कर न आकारण्याचे वचन दिले आहे.

• अण्वस्त्र नियंत्रण: इराणने कोणत्याही प्रकारची नवीन अण्वस्त्रे बनवणार नसल्याची लेखी हमी दिली आहे. अणुऊर्जा प्रकल्पांवर आंतरराष्ट्रीय निरीक्षकांची देखरेख कायम राहील.

• राजकीय स्थिरता: दोन्ही देशांनी एकमेकांच्या अंतर्गत बाबींमध्ये ढवळाढवळ न करण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. लेबनॉनसह इतर सर्व आघाड्यांवर सुरू असलेला संघर्ष थांबवण्याचे ठरले आहे.

येत्या ६० दिवसांत या कराराच्या अंतिम अंमलबजावणीवर सविस्तर चर्चा केली जाणार आहे. सध्याच्या घडीला दोन्ही देशांनी अण्वस्त्रांच्या बाबतीत ‘जैसे थे’ (Status Quo) भूमिका स्वीकारली आहे. या निर्णयाचे फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी स्वागत केले असून, ही जागतिक शांततेच्या दिशेने टाकलेले एक मोठे पाऊल असल्याचे म्हटले आहे.