नवी दिल्ली : देशातील एलपीजीची वाढती मागणी आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील पुरवठ्यातील संभाव्य अडथळे लक्षात घेऊन केंद्र सरकारने देशांतर्गत एलपीजी उत्पादन वाढवण्यासाठी महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने प्रथमच देशातील 21 रिफायनरी आणि अपस्ट्रीम कंपन्यांसाठी कमाल एलपीजी उत्पादनाचे लक्ष्य निश्चित केले आहे. या निर्णयामुळे संकटाच्या काळात देशांतर्गत एलपीजीचा पुरवठा वाढवण्यास मदत होणार आहे.
पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमार्गे होणाऱ्या पुरवठ्यात निर्माण झालेल्या अडथळ्यांमुळे भारताचे एलपीजी आयातीवरील मोठे अवलंबित्व समोर आले होते. या पार्श्वभूमीवर सरकारने देशांतर्गत उत्पादन क्षमता मजबूत करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
21 कंपन्यांना 63,810 टनांचे लक्ष्य
नवीन व्यवस्थेनुसार 21 कंपन्यांची एकत्रित एलपीजी उत्पादन क्षमता दररोज 63,810 टन निश्चित करण्यात आली आहे. हे प्रमाण देशातील दररोजच्या सुमारे 91 हजार टन एलपीजी वापराच्या जवळपास 70 टक्के आहे. त्यामुळे भविष्यात आंतरराष्ट्रीय पुरवठा साखळीत अडथळे निर्माण झाल्यास देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्यासाठी सरकारकडे महत्त्वाचा पर्याय उपलब्ध राहणार आहे.
सरकारकडून निश्चित करण्यात आलेली ही व्यवस्था केवळ आपत्कालीन परिस्थितीपुरती मर्यादित नसून, कंपन्यांसाठी पूर्वनिश्चित उत्पादन प्रणाली म्हणून काम करणार आहे. परिस्थितीनुसार या उत्पादन लक्ष्यांमध्ये वेळोवेळी बदल केला जाऊ शकतो.
आयातीवरील मोठे अवलंबित्व
भारताच्या एलपीजी गरजेपैकी 64 टक्क्यांहून अधिक भाग यापूर्वी आयातीवर अवलंबून होता. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमार्गे होणाऱ्या पुरवठ्यात अडथळे निर्माण झाल्यानंतर भारताच्या एलपीजी पुरवठ्यावर त्याचा थेट परिणाम झाला. भारत आपल्या एलपीजी आयातीपैकी मोठा हिस्सा सौदी अरेबियासह पश्चिम आशियातील देशांकडून करतो.
या संकटाच्या काळात देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्यासाठी रिफायनरींना पेट्रोकेमिकल उत्पादनासाठी वापरला जाणारा वायू एलपीजी उत्पादनाकडे वळवण्याचे निर्देश देण्यात आले होते. सुरुवातीला औद्योगिक आणि व्यावसायिक ग्राहकांना होणाऱ्या पुरवठ्यावरही निर्बंध आणण्यात आले होते. मात्र, परिस्थिती सुधारल्यानंतर हा पुरवठा हळूहळू पूर्ववत करण्यात आला.
देशांतर्गत उत्पादन वाढवले
संकटाच्या काळात देशातील एलपीजीचे दररोजचे उत्पादन सुमारे 55 हजार टनांपर्यंत वाढवण्यात आले होते. जूनच्या मध्यापासून आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती सुधारू लागल्यानंतर आपत्कालीन उपाययोजना हळूहळू मागे घेण्यात आल्या. मात्र, भविष्यात अशाच प्रकारची परिस्थिती निर्माण झाल्यास तातडीने निर्णय घेता यावा, यासाठी सरकारने आता प्रत्येक कंपनीसाठी उत्पादनाचे निश्चित लक्ष्य ठरवले आहे.
रिलायन्सच्या जामनगर रिफायनरीला सर्वाधिक लक्ष्य
नवीन आदेशानुसार, सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्यांच्या मालकीच्या 18 रिफायनरींना मिळून दररोज 31,470 टन एलपीजी उत्पादनाचे लक्ष्य देण्यात आले आहे. यामध्ये रिलायन्स इंडस्ट्रीजच्या जामनगर डोमेस्टिक टॅरिफ एरिया रिफायनरीला सर्वाधिक म्हणजे दररोज 18 हजार टन उत्पादनाचे लक्ष्य देण्यात आले आहे. त्याच संकुलातील केवळ निर्यातीसाठी असलेल्या स्वतंत्र रिफायनरीसाठी कोणतेही उत्पादन लक्ष्य निश्चित करण्यात आलेले नाही.
या निर्णयामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील संकट किंवा आयात पुरवठ्यात अडथळे निर्माण झाल्यास देशांतर्गत एलपीजी उत्पादन वाढवून पुरवठा सुरळीत ठेवण्यास सरकारला मदत होणार आहे.
