“श्रीमंतांना झोप लागत नाही आणि प्रामाणिक कष्ट करणाऱ्यांना झोप आवरता येत नाही”

Viral Story:  मुंबई: मुंबई… कधीही न झोपणारं शहर. दिवसा जशी धावपळ, तशीच रात्रीही दिव्यांची लखलख आणि गाड्यांची गर्दी. या गजबजाटात दादरच्या एका रस्त्यावर टिपलेला एक साधा फोटो मात्र मनाला अस्वस्थ करून गेला. त्या एका क्षणात समाजातील दोन टोकांची जाणीव इतकी ठळकपणे समोर आली की मनात नकळत एक म्हण घुमली. “श्रीमंतांना झोप लागत नाही आणि प्रामाणिक कष्ट करणाऱ्यांना झोप आवरता येत नाही.”

रस्त्याच्या कडेला, दुचाकीवरच एक मजूर शांतपणे झोपलेला होता. डोक्याखाली उशी नव्हती, अंगावर महागडी चादर नव्हती, आजूबाजूला वातानुकूलित हवा नव्हती; तरीही त्याच्या चेहऱ्यावर विलक्षण समाधान आणि गाढ झोप होती. त्या शांत चेहऱ्याकडे पाहताना जाणवलं – कष्टाची भाकरी खाणाऱ्याला झोपेसाठी गोळी लागत नाही; त्याला दिवसभराच्या श्रमांचीच झोप पुरेशी असते.

दुसरीकडे, त्याच वेळी दादरमधील उंच इमारतींच्या खिडक्यांतून अजूनही दिवे लुकलुकत होते. वातानुकूलित खोल्या, मऊ गाद्या, महागड्या उशा… पण त्या उशांवर डोके टेकवूनही अनेकांना झोप येत नसते. हेच जीवनाचं परस्परविरोधी चित्र .एकीकडे साधेपणात समाधान, तर दुसरीकडे ऐश्वर्यात अस्वस्थता. मराठी भाषेत एक सुंदर म्हण आहे. “जशी करणी तशी भरणी.” दिवसभर प्रामाणिकपणे घाम गाळणारा माणूस रात्री शांतपणे झोपतो, कारण त्याच्या मनात अपराधीपणा नसतो आणि अपूर्णतेची भीतीही नसते. पण संपत्तीच्या मागे धावताना अनेकदा माणूस स्वतःलाच हरवतो आणि मग झोप त्याच्यापासून दूर पळते.

दादरचा तो फोटो म्हणजे जणू समाजाचा आरसाच आहे. तो आरसा आपल्याला विचारायला भाग पाडतो. खरी श्रीमंती नेमकी कुठे आहे? पैशात की मनःशांतीत?
फुटपाथवर उभी असलेल्या दुचाकीवरच झोपलेला तो मजूर जरी गरीब असला, तरी त्याच्या चेहऱ्यावरची झोप ही राजासारखी होती. हे दृश्य पाहताना संत तुकारामांच्या ओळी आठवल्याशिवाय राहत नाहीत. “जोडी नाही समाधानाला, धनसंपत्तीला काय मोल?”

हा फोटो केवळ एका रात्रीचा नाही; तो अनेक अनामिक कष्टकऱ्यांच्या आयुष्याचा प्रतिनिधी आहे. दिवसाढवळ्या बांधकामे करणारे, गाड्या ढकलणारे, माल उचलणारे, चहा विकणारे, हे सगळे लोक शहर उभं ठेवतात; पण रात्री त्यांच्यासाठी उरतो तो फुटपाथच. तरीही त्यांच्याकडे एक गोष्ट असते – निखळ, निर्व्याज आणि गाढ झोप.

श्रीमंतीच्या चमकदार प्रकाशात अनेकदा मनाची शांतता हरवते. पैसा, प्रतिष्ठा, स्पर्धा आणि जबाबदाऱ्या, या सगळ्यांच्या ओझ्याखाली श्रीमंत माणूस कधी कधी स्वतःच्या उशावरही अस्वस्थ होतो. म्हणूनच एक जुनी म्हण सांगते. “पैसा सगळं विकत घेऊ शकतो, पण समाधान विकत घेऊ शकत नाही.” दादरच्या त्या रात्रीत टिपलेला हा क्षण जणू एक जिवंत कविता आहे. एकीकडे उंच इमारतींच्या खिडक्यांत जागरण, आणि दुसरीकडे फुटपाथवर शांत झोपलेलं श्रमाचं आयुष्य.

हा फोटो पाहताना मनात एकच विचार ठाण मांडून बसतो. “ज्याच्या मनात चिंता नाही, त्यालाच खऱ्या अर्थाने झोपेची संपत्ती लाभते.” शेवटी, हा फोटो केवळ छायाचित्र नाही; तो समाजातील विषमता, श्रमाचे मूल्य आणि मनःशांतीचा खरा अर्थ यांचा जिवंत दस्तऐवज आहे. तो आपल्याला शिकवतो. “उशी मऊ असली तरी मन कठीण असेल तर झोप येत नाही; पण चटई कठीण असली तरी मन शांत असेल तर झोप गाढ लागते.”
(छायाचित्रकार – प्रशांत बोराडे, उरुळी कांचन, ता. हवेली)