पुणे: देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या मुंबईत दरवर्षी मान्सून दरम्यान कोसळणारा मुसळधार पाऊस जनजीवन विस्कळीत करतो. लोकल रेल्वे ठप्प होणे, रस्ते वाहतूक कोंडी आणि सखल भागात पाणी साचणे यामुळे मुंबईकरांचे हाल होतातच, आतापर्यंत हवामानामुळे होणाऱ्या या नुकसानीची भरपाई करण्यासाठी केवळ सरकारी मदत किंवा विमा कंपन्यांवर अवलंबून राहावे लागत होते.
या पार्श्वभूमीवर, भारतातील ‘नॅशनल कमॉडिटी अँड डेरिव्हेटिव्ह्ज एक्स्चेंज’ (NCDEX) 1 जूनपासून देशातील पहिले ‘एक्स्चेंज-ट्रेडेड वेदर डेरिव्हेटिव्ह्ज कॉन्ट्रॅक्ट’ सुरू करत आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, आता मुंबईतील पावसाच्या लहरीपणावर बाजारात थेट ट्रेडिंग (गुंतवणूक) करता येणार आहे. हे ‘कॅश-सेटल्ड फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्ट’ असून, भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) पावसाच्या अधिकृत आकडेवारीवर याचे मूल्य ठरणार आहे. अपेक्षित पावसापेक्षा प्रत्यक्षात किती कमी-जास्त पाऊस झाला, या तफावतीच्या आधारावर नफा-तोटा निश्चित केला जाईल.
हवामानाला थेट बिझनेस मॉडेल बनवण्याचा हा भारतातील पहिलाच प्रयोग आहे. बाजाराने यासाठी ‘ट्रेडरेन’ अशी संकल्पना आणली आहे. काहींसाठी हा केवळ त्रासदायक पाऊस असेल, पण कॉर्पोरेट जगतासाठी आणि गुंतवणूकदारांसाठी ही नुकसानीपासून वाचण्याची आणि नफा कमावण्याची एक मोठी सुवर्णसंधी ठरणार आहे.
