पुणे: दिवाळीतील (Diwali) उत्साहातील महत्त्वाचा दिवस म्हणजे नरक चतुर्दशी (Narak Chaturdashi) हा आहे. याला अनेक ठिकाणी ‘छोटी दिवाळी’ असेही म्हणतात. हा दिवस कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला साजरा केला जातो. हा सण अंधारावर प्रकाशाचा आणि वाईट शक्तींवर चांगल्याचा विजय म्हणून ओळखला जातो. या दिवसाचे महत्त्व आणि यामागील सोपी कथा खालीलप्रमाणे आहे.
१. नरक चतुर्दशीची सोपी कथा
प्राचीन काळात नरकासुर नावाचा एक अत्यंत क्रूर राक्षस होता. त्याने आपल्या शक्तीच्या जोरावर खूप अन्याय आणि अत्याचार केले होते. त्याने सुमारे १६,००० स्त्रियांना बंदी बनवून कारागृहात ठेवले होते आणि देव-मानवांनाही त्रास दिला होता. नरकासुराचा अत्याचार खूप वाढल्यावर, भगवान श्रीकृष्णाने चतुर्दशीच्या पहाटे नरकासुरावर हल्ला केला आणि त्याचा वध केला.
- मुक्तीचा आनंद: नरकासुराच्या वधानंतर बंदी असलेल्या १६,००० स्त्रियांची सुटका झाली. नरकासुराच्या अत्याचारातून मुक्त झाल्यामुळे लोकांनी आनंद व्यक्त केला आणि घरोघरी दिवे लावले.
- वरदान: मरताना नरकासुराने श्रीकृष्णाकडे वर मागितला की, “जो कोणी या तिथीला पहाटे मंगल स्नान (अभ्यंगस्नान) करेल, त्याला नरकाची पीडा होऊ नये.” श्रीकृष्णाने त्याला हे वरदान दिले.
म्हणूनच हा दिवस नरक चतुर्दशी म्हणून साजरा केला जातो, म्हणजेच नरकरूपी संकटापासून मुक्ती मिळवण्याचा दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
२. नरक चतुर्दशीचे खास महत्त्व
हा दिवस साजरा करताना दोन गोष्टींना सर्वात जास्त महत्त्व दिले जाते:
अ. अभ्यंगस्नान (मंगल स्नान)
- कधी करावे: नरक चतुर्दशीच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी उठून अभ्यंगस्नान करावे.
- कसे करावे: या दिवशी अंगाला उटणे आणि तेलाचा मसाज करून गरम पाण्याने स्नान केले जाते.
- फायदा: उटणे लावल्याने त्वचा सुंदर आणि तेजस्वी (रूपवान) होते, म्हणून याला रूप चतुर्दशी असेही म्हणतात. पहाटे स्नान केल्याने व्यक्तीला नरकाची पीडा होत नाही, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
या दिवशी घरात दिवे लावून, गोडधोड फराळ करून आणि अभ्यंगस्नान करून आनंदात छोटी दिवाळी साजरी करण्याची परंपरा आहे.
