Papamochani Ekadashi : यंदा पापमोचनी एकादशी रविवार, 15 मार्च 2026 रोजी साजरी केली जाणार आहे. हिंदू पंचांगानुसार ही एकादशी फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षात येते आणि धार्मिक मान्यतेनुसार ही तिथी मनुष्याला नकळत घडलेल्या पापांपासून मुक्त करणारी मानली जाते. त्यामुळेच तिला ‘पापमोचनी’ असे नाव देण्यात आले आहे. या दिवशी विष्णू आणि लक्ष्मी यांची भक्तिभावाने पूजा केल्यास आयुष्यातील संकटे कमी होतात आणि सुख-समृद्धी प्राप्त होते, असा अनेकांचा विश्वास आहे.
धार्मिक परंपरेनुसार या दिवशी पहाटे ब्रह्ममुहूर्तात उठून स्नान करणे आणि व्रताचा संकल्प करणे महत्त्वाचे मानले जाते. भक्त स्वच्छ, विशेषतः पिवळ्या रंगाचे वस्त्र परिधान करून भगवान विष्णूंसमोर प्रार्थना करतात. पिवळा रंग विष्णूंना प्रिय मानला जातो. त्यामुळे या दिवशी पिवळे धान्य, पिवळी फळे किंवा वस्त्र गरजू लोकांना दान करण्याचीही परंपरा आहे. धर्मशास्त्रानुसार अशा दानामुळे पुण्य प्राप्त होते आणि जीवनात सकारात्मकता वाढते.
या एकादशीला ‘विष्णू सहस्रनाम’ पठण किंवा श्रवण करण्याला विशेष महत्त्व आहे. अनेक कुटुंबांमध्ये दिवसभर ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप केला जातो. संध्याकाळी घरातील तुळशी वृंदावनाजवळ तुपाचा दिवा लावून प्रदक्षिणा घालण्याची प्रथा आहे. मात्र एकादशीच्या दिवशी तुळशीची पाने तोडू नयेत, अशी धार्मिक समजूत असल्याने पूजेसाठी लागणारी पाने 1 दिवस आधी तोडून ठेवण्याची प्रथा पाळली जाते.
धार्मिक ग्रंथांमध्ये या दिवशी उपवास, नामस्मरण आणि जागरण केल्यास मनाची शुद्धी होते, असे सांगितले आहे. त्यामुळे अनेक भक्त रात्री भजन-कीर्तनात सहभागी होतात. या व्रताचा मुख्य संदेश केवळ धार्मिक विधी नसून स्वतःच्या चुका मान्य करून क्षमा मागणे आणि नवीन सुरुवात करण्याची प्रेरणा मिळवणे हा आहे.
आजच्या वेगवान जीवनशैलीत मानसिक ताण वाढत असताना अशा धार्मिक परंपरा अनेकांसाठी आध्यात्मिक शांती आणि सकारात्मकतेचा स्रोत ठरतात. त्यामुळे पापमोचनी एकादशी ही केवळ धार्मिक तिथी नसून आत्मचिंतन, संयम आणि सद्वर्तनाचा संदेश देणारा दिवस मानला जातो. (Papamochani Ekadashi)
