पुणे : आज 11 जुलै हा दिवस जगभरात जागतिक लोकसंख्या दिन म्हणून साजरा होत आहे. 1989 मध्ये, संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) च्या गव्हर्निंग कौन्सिलने 11 जुलै हा जागतिक लोकसंख्या दिवस म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. तेव्हापासून हा दिवस दरवर्षी साजरा केला जातो. पहिल्या वर्षी हा दिवस 90 देशांनी साजरा केला.
या दिवसामागचे कारण काय?
1987 साली जगाची लोकसंख्या 5 अब्जांचा टप्पा ओलांडली होती. अशा परिस्थितीत आता वाढती लोकसंख्या आणि त्याचा आपल्या पृथ्वीच्या पर्यावरणावर आणि विकासावर होणारा परिणाम याकडेही लक्ष देण्याची गरज होती. संपूर्ण जगाला याची जाणीव करून देण्यासाठी लोकसंख्या दिन साजरा करण्यास सुरुवात केली. या वर्षीच्या कार्यक्रमाची थीम आहे 8 बिलियन वर्ल्ड: सर्वांसाठी एक लवचिक भविष्याकडे – संधी मिळवणे आणि सर्वांचे हक्क आणि निवडी अबाधित ठेवणे.
जगाची लोकसंख्या किती?
युनायटेड नेशन्स पॉप्युलेशन फंडच्या मते, सध्या जगातील एकूण मानवी लोकसंख्या सुमारे 7.95 अब्ज आहे. काही महिन्यांत ते 8 अब्जांचा टप्पा पार करेल. जगाच्या लोकसंख्येपैकी सर्वात मोठा भाग आशियामध्ये राहतो. जगातील सुमारे 60 टक्के लोक या खंडात आहेत. त्यातहआय जगातील सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेले देश चीन आणि भारत आहेत.
भारत चीनमध्ये किती फरक:
युनायटेड नेशन्स पॉप्युलेशन फंडच्या आकडेवारीनुसार, भारताची लोकसंख्या सध्या सुमारे 1.40 अब्ज आहे. त्याच वेळी, चीनची लोकसंख्या 1.44 अब्ज आहे. असा अंदाज आहे की 2023 पर्यंत भारत चीनला मागे टाकून जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला देश बनेल. कारण चीनचा प्रजनन दर सध्या 1.7 वर आहे. त्याच वेळी, भारतातील प्रजनन दर तुलनेत अजूनही 2 च्या वर आहे.
लोकसंख्या वाढण्याचे कारण काय?
वाढत्या लोकसंख्येचे मुख्य कारण म्हणजे प्रजनन दरात वाढ आणि मृत्यूदरात घट असे म्हणता येईल. 1900 साली जगाची लोकसंख्या 2 अब्जांपेक्षा कमी होती. त्या तुलनेत 122 वर्षांत लोकसंख्या 4 पटीने वाढली आहे. सध्याच्या पिढीला उत्तम आरोग्य सुविधा इ. जगातील प्रजनन दर पूर्वीपेक्षा कमी झाला असेल, परंतु अनेक देशांमध्ये तो अजूनही खूप जास्त आहे. याचे कारण शिक्षण आणि जागृतीचा अभाव आहे.
लोकसंख्या फायदे आणि तोटे :
कमी लोकसंख्या असलेल्या देशांमध्ये तुम्हाला अधिक सुविधा आणि विकास पाहायला मिळतात. त्याच वेळी, भारत आणि चीन सारख्या मोठ्या लोकसंख्येचे देश अजूनही विकसनशील आहेत. एकीकडे चीन, रशिया आणि इतर अनेक देश आता प्रजनन दराला चालना देत आहेत, तर दुसरीकडे भारतात संसाधनांचा अभाव आणि लोकसंख्येची बहुलता याकडेही दुर्लक्ष करता येणार नाही. अधिकाधिक लोकसंख्येला योग्य दिशा देऊन देशाचा विकास होऊ शकतो, पण त्याचे पर्यावरणावर होणारे दुष्परिणाम दुर्लक्षित करता येणार नाहीत.
