पुणे: सध्याच्या धावपळीच्या जीवनात अनेक लोक आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात, आणि यामुळे अनेक छोटे-मोठे आजार उद्भवतात. त्यापैकीच एक म्हणजे ‘युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन’ (UTI), ज्याला मराठीमध्ये मूत्रमार्गाचा संसर्ग (Urine Infection) असे म्हणतात. हा त्रास महिलांमध्ये अधिक प्रमाणात दिसून येत असला, तरी पुरुषांमध्येही तो होतो. वेळेवर उपचार न केल्यास हा संसर्ग मूत्रपिंडांपर्यंत पोहोचून गंभीर समस्या निर्माण करू शकतो.
मूत्रमार्गाच्या संसर्गाची प्रमुख कारणे:
तज्ञांच्या मते, लघवीच्या संसर्गासाठी अनेक गोष्टी कारणीभूत ठरतात. यातील सर्वात सामान्य कारण म्हणजे बॅक्टेरिया, विशेषतः ‘ई. कोलाय’ (E. coli) नावाचा जीवाणू. हा जीवाणू आतड्यांमध्ये असतो आणि योग्य स्वच्छतेचा अभाव असल्यास तो मूत्रमार्गात प्रवेश करतो.
- अस्वच्छता: सार्वजनिक शौचालयांचा वापर, मासिक पाळीच्या वेळी योग्य स्वच्छतेचा अभाव किंवा वैयक्तिक स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष केल्यास संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते.
- लघवी रोखून धरणे: अनेकजण कामात किंवा प्रवासात असताना लघवीला जाणे टाळतात. यामुळे मूत्राशयात बॅक्टेरिया जमा होऊन संसर्ग होतो.
- पाण्याचे कमी सेवन: पुरेसे पाणी न पिल्यामुळे शरीर डिहायड्रेट होते. यामुळे शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढले जात नाहीत आणि संसर्गाचा धोका वाढतो.
- लैंगिक संबंध: लैंगिक संबंधांमुळे बॅक्टेरिया मूत्रमार्गात प्रवेश करू शकतात. संभोगानंतर लगेच लघवी केल्यास हा धोका कमी होतो.
- मधुमेह (Diabetes): मधुमेहींच्या रक्तात आणि लघवीत साखरेचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे बॅक्टेरिया वाढायला मदत होते.
- रोगप्रतिकारक शक्ती कमी असणे: ज्या लोकांची रोगप्रतिकारशक्ती (Immunity) कमकुवत असते, त्यांना संसर्ग होण्याची शक्यता अधिक असते.
- इतर आरोग्य समस्या: किडनी स्टोन, प्रोस्टेट ग्रंथीची वाढ (पुरुषांमध्ये) किंवा इतर मूत्रमार्गातील अडथळ्यांमुळेही संसर्ग होऊ शकतो.
लक्षणे ओळखा आणि त्वरित उपचार घ्या:
मूत्रमार्गाच्या संसर्गाची लक्षणे सुरुवातीला सौम्य वाटू शकतात, पण ती दुर्लक्षित करणे धोकादायक आहे.
- लघवी करताना जळजळ होणे किंवा वेदना होणे.
- वारंवार लघवीला जावे लागणे, पण प्रत्येक वेळी लघवी कमी होणे.
- लघवीचा रंग बदलणे किंवा त्यातून तीव्र वास येणे.
- पोटात किंवा ओटीपोटात दुखणे.
- थंडी वाजून ताप येणे.
- भूक न लागणे आणि सतत अस्वस्थ वाटणे.
उपाय आणि प्रतिबंध:
मूत्रमार्गाच्या संसर्गावर घरगुती उपायांपेक्षा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. डॉक्टर लघवीची तपासणी करून योग्य प्रतिजैविक (Antibiotics) औषधे देतात. उपचारासाठी औषधांचा पूर्ण कोर्स घेणे आवश्यक आहे.
प्रतिबंधात्मक उपाय:
- पुरेसे पाणी प्या.
- लघवीला आल्यास ती रोखून धरू नका.
- आपल्या शरीराची आणि विशेषतः जननेंद्रियांच्या भागाची स्वच्छता राखा.
- टॉयलेट वापरल्यानंतर स्वच्छ करा.
- हलके आणि सुती कपडे वापरा.
लघवीच्या संसर्गाकडे दुर्लक्ष केल्यास तो मूत्रपिंडांपर्यंत पसरून किडनी खराब होण्यासारख्या गंभीर समस्या निर्माण करू शकतो. त्यामुळे, वरील लक्षणे आढळल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि वेळेवर उपचार करून घ्या.
