मुंबई : आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत चुकीचा आहार, व्यायामाचा अभाव, वाढते वजन आणि ताणतणाव यामुळे कोलेस्ट्रॉल वाढण्याचा धोका वाढला आहे. मात्र सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कोलेस्ट्रॉल वाढलं तरी सुरुवातीला शरीर कोणताही स्पष्ट इशारा देत नाही. त्यामुळे एखादी व्यक्ती पूर्णपणे निरोगी दिसत असली तरी तिच्या रक्तातील कोलेस्ट्रॉलची पातळी जास्त असू शकते.
कोलेस्ट्रॉल म्हणजे काय?
कोलेस्ट्रॉल हा शरीराला आवश्यक असलेला मेदासारखा पदार्थ आहे. शरीरातील पेशी आणि काही महत्त्वाच्या जैविक प्रक्रियांसाठी त्याची गरज असते. मात्र रक्तातील कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण गरजेपेक्षा जास्त झाल्यास रक्तवाहिन्यांमध्ये चरबीचे थर जमा होण्यास सुरुवात होऊ शकते.
विशेषतः LDL कोलेस्ट्रॉल जास्त असल्यास रक्तवाहिन्यांमध्ये प्लाक जमा होण्याचा धोका वाढतो. यामुळे हृदयविकार आणि स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो. दुसरीकडे HDL कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स यांचाही एकूण हृदयविकाराच्या जोखमीच्या आकलनात विचार केला जातो.
कोलेस्ट्रॉल वाढलंय हे नेमकं कसं कळतं?
याचे सर्वात महत्त्वाचे उत्तर म्हणजे रक्ताची तपासणी.
कोलेस्ट्रॉल तपासण्यासाठी डॉक्टर सामान्यतः लिपिड प्रोफाइल किंवा लिपिड पॅनेलचा सल्ला देऊ शकतात. यात प्रामुख्याने:
- Total Cholesterol
- LDL Cholesterol
- HDL Cholesterol
- Triglycerides
यांसारख्या घटकांची माहिती मिळते. केवळ एक आकडा पाहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी व्यक्तीचे वय, इतर आजार, कौटुंबिक इतिहास आणि हृदयविकाराचा एकूण धोका लक्षात घेऊन डॉक्टर रिपोर्टचे मूल्यांकन करतात.
कोणती लक्षणे दिसली तर सावध व्हावे?
इथे एक महत्त्वाचा गैरसमज दूर करणे गरजेचे आहे. हाय कोलेस्ट्रॉलची स्वतःची ठराविक लक्षणे सहसा नसतात. त्यामुळे डोकेदुखी, चक्कर, थकवा किंवा अंगदुखी झाली म्हणून कोलेस्ट्रॉल वाढले आहे, असे थेट म्हणता येत नाही.
कोलेस्ट्रॉल दीर्घकाळ वाढलेले राहिल्यास मात्र रक्तवाहिन्यांमध्ये प्लाक जमा होऊन हृदयविकार किंवा इतर रक्तवाहिन्यांशी संबंधित समस्या निर्माण होऊ शकतात. अशा वेळी दिसणारी लक्षणे ही थेट ‘कोलेस्ट्रॉलची लक्षणे’ नसून त्यातून निर्माण झालेल्या हृदयविकार किंवा रक्तवाहिन्यांच्या समस्यांची चिन्हे असू शकतात.
कोणाला कोलेस्ट्रॉलची तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे?
कुटुंबात कोलेस्ट्रॉल किंवा कमी वयात हृदयविकाराचा इतिहास असणे, वाढलेले वजन, कमी शारीरिक हालचाल, असंतुलित आहार आणि काही इतर आरोग्यविषयक परिस्थिती यामुळे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे अशा जोखीम घटकांकडे दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांशी चर्चा करणे महत्त्वाचे आहे.
कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यासाठी काय करता येते?
आहार आणि जीवनशैलीत बदल करणे हा कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणातील महत्त्वाचा भाग आहे. नियमित शारीरिक हालचाल, संतुलित आहार आणि वजन नियंत्रणात ठेवणे यामुळे हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते. काही व्यक्तींना मात्र त्यांच्या जोखमीनुसार डॉक्टर औषधोपचाराची शिफारस करू शकतात.
‘मला काही त्रास होत नाही म्हणजे माझं कोलेस्ट्रॉल नॉर्मल आहे’ हा समज चुकीचा ठरू शकतो. हाय कोलेस्ट्रॉल अनेकदा कोणतीही पूर्वसूचना न देता वाढलेले असते. त्यामुळे योग्य वेळी रक्त तपासणी करून घेणे आणि रिपोर्ट डॉक्टरांना दाखवणे हा त्याचा मागोवा घेण्याचा अधिक विश्वासार्ह मार्ग आहे.
