पुणे: आपल्या संस्कृतीत ‘जैसे अन्न, तैसे मन’ असे म्हटले जाते आणि हे केवळ एक वाक्प्रचार नसून ते विज्ञानाशी जोडलेले सत्य आहे. आपण दररोज काय खातो, याचा थेट परिणाम आपल्या मेंदूवर आणि मानसिक स्थितीवर होत असतो, असे आधुनिक संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. तुम्ही दिवसभर काय पदार्थ सेवन करता, हे तुमच्या स्वभावातील चढ-उतार आणि वागणुकीला दिशा देण्याचे काम करते.
आहाराचा मानसिकतेवर कसा होतो परिणाम?
तज्ज्ञांच्या मते, आपल्या शरीरातील न्यूरोट्रांसमिटर्स, जे आपले मन आणि भावना नियंत्रित करतात, ते अन्नातून मिळणाऱ्या पोषक घटकांवर अवलंबून असतात. आहार आणि स्वभाव यांच्यातील संबंधांचे काही महत्त्वाचे पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:
मानसशास्त्रीय अभ्यासानुसार, ज्या व्यक्तींना तिखट आणि मसालेदार पदार्थ जास्त आवडतात, त्या स्वभावाने अधिक साहसी आणि उत्साही असतात. तिखट पदार्थ खाल्ल्याने शरीरात ‘एंडॉर्फिन’ नावाचे आनंदी संप्रेरक (Hormone) तयार होते, ज्यामुळे उत्साहाची पातळी वाढते. वैज्ञानिक भाषेत ज्याला आपण ‘हॅंग्री’ (Hungry + Angry) म्हणतो, ते रक्तातील साखरेच्या पातळीशी संबंधित आहे. जेव्हा रक्तातील साखर कमी होते, तेव्हा मेंदूची एकाग्रता कमी होऊन व्यक्ती विनाकारण चिडचिड करू लागते.
ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड्स आणि जीवनसत्त्वे युक्त आहार घेणाऱ्या व्यक्तींमध्ये तणाव हाताळण्याची क्षमता जास्त असते. संतुलित आहारामुळे मन शांत राहण्यास मदत होते, तर अति प्रक्रिया केलेले अन्न आणि जंक फूडमुळे चिंता वाढू शकते.
सततचे जंक फूडचे सेवन केवळ शारीरिक आरोग्यच नाही, तर मानसिक आरोग्यही बिघडवते. यामुळे स्मरणशक्तीवर परिणाम होणे आणि संयम कमी होणे अशा तक्रारी उद्भवतात.
थोडक्यात सांगायचे तर, आपला आहार हा केवळ पोटाची भूक भागवण्याचे साधन नसून, तो आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा एक अविभाज्य भाग आहे. त्यामुळे, जर तुम्हाला तुमचा स्वभाव अधिक आनंदी आणि शांत ठेवायचा असेल, तर आपल्या ताटात पोषक आणि संतुलित अन्नाचा समावेश करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
