पुणे: दिवसभराची धावपळ करून रात्री शांत झोप घ्यावी असं प्रत्येकाला वाटतं. पण अनेकांची झोप एका विचित्र त्रासामुळे उडते, ती म्हणजे ‘झोपताना येणारा वात’ (Cramps). कधी पायात गोळा येतो, तर कधी पाय इतके ठणकतात की. झोपणे मुश्किल होते. जर तुम्हालाही हा त्रास होत असेल, तर हे केवळ थकव्याचे लक्षण नसून शरीरातील काही कमतरतांचे संकेत असू शकतात.
वात का येतो?
वैद्यकीय भाषेत याला ‘नाईट लेग क्रॅम्प्स’ म्हणतात. याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. पाण्याची कमतरता (Dehydration): शरीरात पाणी कमी असल्यास स्नायू आकुंचन पावतात.
२. पोषक तत्वांचा अभाव: शरीरात मॅग्नेशियम, पोटॅशियम किंवा कॅल्शियमची कमतरता असणे.
३. रक्ताभिसरण: तासनतास एकाच जागी बसून काम केल्यामुळे किंवा उभे राहिल्यामुळे पायांतील रक्ताभिसरण मंदावते.
४. अतिश्रम: जिममध्ये जास्त व्यायाम किंवा अचानक झालेली धावपळ.
वात आल्यास काय करावे? (उपाय)
१. कोमट पाण्याने पाय धुवा: झोपण्यापूर्वी पाय कोमट पाण्याने धुवा किंवा पाण्यात थोडे मीठ टाकून त्यात पाय 10 -15 मिनिटे बुडवून ठेवा. यामुळे स्नायूंना आराम मिळतो आणि रक्ताभिसरण सुधारते.
२. पायांची मसाज: झोपण्यापूर्वी मोहरीच्या तेलाने किंवा तिळाच्या तेलाने पायांच्या तळांना आणि पिंढऱ्यांना हलक्या हाताने मसाज करा. यामुळे स्नायूंमधील तणाव कमी होतो.
३. उशीचा वापर: झोपताना पायांखाली एक उशी ठेवा. यामुळे पाय हृदयाच्या पातळीपेक्षा थोडे वर राहतात, ज्यामुळे रक्ताचा प्रवाह सुरळीत होतो आणि सूज किंवा वेदना कमी होतात.
४. स्ट्रेचिंग (Stretching): झोपण्यापूर्वी 2-3 मिनिटे पायांचे साधे स्ट्रेचिंग व्यायाम करा. टाचा वर-खाली करणे किंवा पावले गोलाकार फिरवणे यामुळे स्नायू मोकळे होतात.
५. आहार आणि पाणी: दिवसभरात भरपूर पाणी प्या. आहारात केळी (पोटॅशियमसाठी), सुका मेवा आणि हिरव्या पालेभाज्यांचा समावेश करा.
जर हा त्रास दररोज होत असेल, पाय सुजत असतील किंवा पायांचा रंग बदलत असेल, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. हे गंभीर समस्येचे लक्षण असू शकते.
