Leopards Death : महाराष्ट्रात मानव-वन्यजीव संघर्षाचा प्रश्न दिवसेंदिवस गंभीर होत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. गेल्या 5 वर्षांत राज्यात तब्बल 675 बिबट्यांचा मृत्यू झाला असून, नैसर्गिक कारणे, रस्ते अपघात, विहिरीत पडणे, विजेचा धक्का आणि शिकारी ही त्यामागची प्रमुख कारणे असल्याची माहिती समोर आली आहे. विशेष म्हणजे याच कालावधीत राज्यात 187 वाघांचा मृत्यू झाला असून, बिबट्यांच्या मृत्यूचे प्रमाण वाघांच्या तुलनेत जवळपास 3 पट अधिक आहे. (Leopards Death)
माहिती अधिकार कार्यकर्ते अभय कोलारकर यांनी वन विभागाकडून मागवलेल्या माहितीतून ही आकडेवारी उघड झाली आहे. त्यानुसार राज्यात बिबट्यांचे सर्वाधिक मृत्यू पुणे वन विभागात 181 इतके नोंदवले गेले आहेत. त्यानंतर नाशिक विभागात 161 बिबट्यांचा मृत्यू झाला आहे.
वर्षनिहाय आकडेवारी पाहिली तर 2021 मध्ये 167, 2022 मध्ये 140, 2023 मध्ये 77, 2024 मध्ये 144, 2025 मध्ये 137, तर 2026 च्या जानेवारीअखेरपर्यंत 10 बिबट्यांचा मृत्यू झाला आहे. या मृत्यूंपैकी 320 मृत्यू नैसर्गिक कारणांमुळे, तर 198 बिबटे रस्ते अपघातांमध्ये मृत्युमुखी पडले. याशिवाय 17 बिबटे शिकारीत, तर 12 बिबटे विजेच्या धक्क्याने मृत्युमुखी पडल्याची नोंद आहे.
मानव-वन्यजीव संघर्षाचे सर्वाधिक उदाहरण पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर परिसरात दिसून आले. 2025 मध्ये ऑक्टोबर-नोव्हेंबर महिन्यात बिबट्यांच्या हल्ल्यांत 5 जणांचा मृत्यू झाला होता. संघर्ष नियंत्रणासाठी वन विभागाने त्याच वर्षी 68 बिबट्यांना जेरबंद केले. मात्र माणिकडोह येथील बचाव केंद्र पूर्ण क्षमतेने भरल्यामुळे 50 बिबट्यांना गुजरातमधील ‘वनतारा’ प्रकल्पात हलवण्याचा निर्णय घ्यावा लागला.
तज्ज्ञांच्या मते, वनक्षेत्राचे तुकडे होणे, जंगलांना जोडणारे वनपट्टे कमी होणे आणि दुर्गम भागातही रस्त्यांचे जाळे वाढणे ही परिस्थिती गंभीर बनवत आहे. अन्न, पाणी किंवा जोडीदाराच्या शोधात फिरणाऱ्या बिबट्यांना अनेकदा रस्ते ओलांडावे लागतात. वाहनांचा वाढलेला वेग आणि रात्रीची वाहतूक यामुळे अपघातांची संख्या वाढत आहे.
याशिवाय शेतांमधील उघड्या विहिरी आणि कुंपणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विजेच्या तारा हेही वन्यप्राण्यांसाठी प्राणघातक ठरत आहेत. त्यामुळे वन्यजीव संवर्धनासाठी रस्त्यांवर वेग मर्यादा पाळणे, विहिरींना सुरक्षित जाळी लावणे आणि जंगलांच्या जोडणाऱ्या मार्गांचे संरक्षण करणे आवश्यक असल्याचे वन अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.
