अॅड. युवराज थोरात (शिक्षक, प्राथमिक जिल्हा परिषद शाळा, थोरातवस्ती, मलठण ता. शिरूर )
शिरूर : शैक्षणीक क्षेत्रात वेगवेगळ्या भाषेतून शिक्षण घेण्याकडे कल वाढू लागला आहे. त्यातून इंग्रजी विषयातून अभ्यास करण्याकडे विद्यार्थी व पालक यांचाही कल वाढला आहे. त्यामुळे इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा मोठ्या प्रमाणात वाढू लागल्या आहेत. इंग्रजी भाषेप्रमाणे सर्व प्रकारचे व्यवहार मराठीतून करणे, त्यासाठी मराठी माध्यमातूनच शिकणे-शिकवणे हे आम्हाला जमणार नाही. आम्हाला स्वत:ची प्रगती करायची आहे; स्वभाषेची नव्हे.
अख्ख्या जगाने समृद्ध केलेली इंग्रजी हीच आमच्यासाठी ज्ञानभाषा व उद्याची लोकभाषा आहे. अर्थात,हे आपण स्पष्ट बोलून दाखवत नाही. मराठीसंबंधी आपण सगळयांनी मनावर घ्यायला पाहिजे, नाहीतर इतिहास आपल्याला माफ करणार नाही. मराठी ही मृत्युपंथाला लागलेली भाषा आहे, हे इतिहासाचार्य वि. का. राजवाडे यांनी पाऊणशे वर्षांपूर्वी सांगितले होते.
सन १९६० नंतर म्हणजे मराठी भाषेचे राज्य स्थापन झाल्यानंतर ती स्थिती बदलण्याची आपल्याला संधी होती; पण मराठी भाषेला काही झालेले नाही या भ्रमात राहणे आपण पसंत केले. मराठीबाबतचे भ्रम जोपासत आपण येणाऱ्या पिढय़ांचे आणि विशेषत: तळागाळातील समाजाचे अपरिमित नुकसान करीत आहोत. यापुढे ज्यांना मराठीतून आपली आपली उपजीविका
साधायची आहे. त्यांना मराठीचे येत्या ३०-४० वर्षांतले चित्र काय असणार हे स्पष्टपणे सांगायला हवे.
स्वभाषेच्या वापराचा अलिखित करार आम्ही व्यक्तिगत स्वार्थासाठी कधीच मोडला आहे. आपण हे जाहीरपणे स्वीकारायला हवे की मराठी ही कधीच ज्ञानभाषा होऊ शकणार नाही. जी भाषा शिक्षणाची माध्यमभाषा म्हणून टिकू शकत नाही ती ज्ञानभाषा कशी होणार? शेकडो वर्षांची परंपरा असलेली भाषा मरायला अनेक दशके, शतके लागतात. पण हे लक्षात न घेतल्यामुळे
आपली भाषा मृत्युपंथाला लागलेली असतानाही निजभाषकांचा तीवर विश्वास बसत नाही.
मराठीचा प्रश्न हा भावनात्मक, सांस्कृतिक प्रश्न आहे. तो मराठी भाषेविषयी उत्सवी जनजागरण करून सोडवता येईल ही एक अंधश्रद्धा होती हे एव्हाना सिद्ध झाले आहे. भाषेचा प्रश्न हा मूलत: आर्थिक प्रश्न आहे. प्रत्येक समाजाला स्वभाषेविषयी प्रेम असते. पण ते प्रेम ती भाषा
जगण्याला उपयोगी पडते व भौतिक प्रगतीच्या आड येत नाही तोवरच कार्यरत असते.
आपण आपली भाषा सोडतो ती अन्य भाषेविषयी प्रेम वाटते म्हणून नव्हे तर आपली भाषा आपणास आर्थिक संधी पुरवण्यात कमी पडते म्हणून भविष्यातील पिढीला आपणच मराठी भाषेविषयी आदर निर्माण करून वाचावयाला व लिहावयाला तसेच व्यवहारात आणायला भाग पाडले पाहिजे. तरच मराठी भाषेची समृद्धी वाढेल व व्याप्ती वाढण्यास मदत होईल.
शब्दांकन- युनुस तांबोळी
