पुणे: पती-पत्नी परस्पर संमतीने घटस्फोट घेताना अटी-शर्ती घालतात, हे सर्वसामान्य आहे. मात्र, घटस्फोट न घेता फक्त करारनाम्यावर वेगळे राहण्याचा निर्णय घेणारे दांपत्य पाहायला मिळणे ही दुर्मीळ गोष्ट आहे. असाच एक अजब प्रकार समोर आला आहे, ज्यात दोघांनी वेगळं राहण्याचा करार केला असून, पतीने दुसऱ्या विवाहासाठी मुली पाहायला सुरुवात देखील केली आहे.
या दांपत्याचा विवाह २०२१ साली झाला होता. मात्र, लग्नानंतर काही महिन्यांतच त्यांच्यात मतभेद निर्माण झाले. नातेवाइक आणि कुटुंबीयांनी समेट करण्याचा प्रयत्न केला, पण दोघांना हे नातं टिकवता येणार नाही, याची खात्री पटली. २०२२ पासून पत्नी माहेरी राहायला गेली आणि दोघांनी वेगळं राहण्याचा निर्णय घेतला. मात्र, यासाठी त्यांनी कायदेशीर घटस्फोट न घेता फक्त शंभर रुपयांच्या स्टॅम्पवर एक करारनामा केला.
या करारनाम्यातील अटी अत्यंत अजब आणि गंभीर आहेत. त्यामध्ये म्हटले आहे की, दोघे एकमेकांविरोधात कोणतीही मागणी करणार नाहीत, एकमेकांशी पती-पत्नी म्हणून कोणतेही हक्क सांगणार नाहीत आणि दोघेही वेगळ्या जोडीदारासोबत घरोबा करण्यास मोकळे असतील. याशिवाय, कायदेशीर घटस्फोट न्यायालयातून घेण्यात येईल असेही नमूद आहे.
काय आहे कायदेशीर बाजू?
अशा करारनाम्याला कोणतेही कायदेशीर स्थान नाही, असे वकिलांचे स्पष्ट मत आहे. हिंदू विवाह कायदा, 1955 नुसार, पती-पत्नीमधील वैध विवाह केवळ कौटुंबिक किंवा जिल्हा न्यायालयाच्या आदेशानेच समाप्त करता येतो. केवळ करार करून विभक्त होणे, यामुळे वैध घटस्फोट मानला जात नाही.
अँड. रेणू सोनावणे (नोटरी व मध्यस्थ) म्हणतात, “शंभर रुपयांच्या स्टॅम्पवर केलेला करार कायदेशीर घटस्फोट ठरत नाही. अशा कृतीमुळे दैविवाह, फसवणूक व फौजदारी गुन्हे घडू शकतात.”
भारतीय दंड संहिता कलम 494 नुसार, वैध घटस्फोट न घेता दुसरे लग्न केल्यास त्यास बिगॅमी (द्वैविवाह) मानले जाते. यासाठी ७ वर्षांपर्यंत शिक्षा व दंडाची तरतूद आहे. तसेच, जर व्यक्तीने पूर्वीचा विवाह लपवून दुसरे लग्न केले, तर ते कलम 415 आणि 417 अंतर्गत फसवणूक मानले जाते, आणि त्यावर फौजदारी खटला देखील चालवता येतो.
नोटरीचं प्रमाणपत्र रद्द होण्याची शक्यता
सरला मुदगल प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, पहिला विवाह वैध असतानाच दुसरा विवाह धर्मांतर करून केला, तरी तो बेकायदेशीर ठरतो. अशा प्रकारच्या करारनाम्यावर सही करणाऱ्या नोटरीचे प्रमाणपत्र देखील रद्द होऊ शकते.
