पुणे : नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवसाला धार्मिक परंपरेत विशेष महत्त्व आहे. या उत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशी दुर्गेच्या ब्रह्मचारिणी स्वरूपाची पूजा केली जाते. कठीण परिस्थितीतही ध्येयापासून दूर न जाणे, मनावर संयम ठेवणे आणि श्रद्धा कायम राखणे, असे गुण या देवीच्या रूपातून अधोरेखित होतात. भगवान शंकरांना पती म्हणून मिळवण्यासाठी देवीने केलेल्या कठोर साधनेची कथा याच स्वरूपाशी जोडली गेली आहे.

कठोर साधनेतून मिळाले ब्रह्मचारिणी नाव
पौराणिक कथेनुसार, हिमालयाच्या घरी जन्म घेतल्यानंतर देवीने भगवान शंकरांना पती म्हणून प्राप्त करण्याचा संकल्प केला. हा संकल्प पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी दीर्घकाळ कठोर तप केले. साधनेदरम्यान अनेक अडचणी आल्या, तरी त्यांनी आपला निश्चय सोडला नाही. ब्रह्मचर्याचे पालन करून तपश्चर्या केल्यामुळे देवीला ब्रह्मचारिणी म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
देवीच्या निष्ठेने महादेव झाले प्रसन्न
माता ब्रह्मचारिणीच्या साधनेने भगवान शंकर प्रसन्न झाल्याचे पौराणिक कथेत वर्णन आहे. देवीची निष्ठा जाणून घेण्यासाठी त्यांनी वेगळे रूप धारण करून स्वतःविषयी नकारात्मक मत मांडले, असे सांगितले जाते. मात्र, देवीचा विश्वास कायम राहिला. तिची दृढ श्रद्धा पाहून भगवान शंकरांनी आपले मूळ स्वरूप प्रकट केले आणि तिचा स्वीकार केला.

नवरात्रीत माता ब्रह्मचारिणीची पूजा करताना भक्ती, संयम आणि समर्पण यांना महत्त्व दिले जाते. कोणतेही ध्येय गाठण्यासाठी केवळ इच्छा पुरेशी नसून त्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करणेही आवश्यक आहे, असा संदेश या कथेतून मिळतो. त्यामुळे नवरात्रीच्या दुसऱ्या दिवशी देवीचे स्मरण करून तिच्या गुणांमधून प्रेरणा घेण्याची परंपरा आहे.







