पुणे: भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) देशाच्या चलनात मोठा बदल करण्याच्या तयारीत आहे. डिजिटल व्यवहार वाढत असतानाच आता नोटांच्या स्वरूपातही नवीन प्रयोग केला जाणार आहे. देशात लवकरच 10 रुपये आणि 20 रुपयांच्या पॉलीमर म्हणजेच प्लास्टिकच्या नोटा आणण्याचा विचार सुरू आहे.
या प्रकल्पासाठी केंद्र सरकारकडून मंजुरी देण्यात आली असून, सुरुवातीच्या टप्प्यात प्रायोगिक स्वरूपात प्लास्टिकच्या नोटा बाजारात आणल्या जाणार आहेत. या अंतर्गत एकूण 200 कोटी रुपयांच्या पॉलीमर नोटांची छपाई केली जाणार आहे. यामध्ये 10 रुपये आणि 20 रुपयांच्या नोटांचा समावेश असेल.
लोकसभेत एका प्रश्नाला उत्तर देताना केंद्रीय अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी याबाबत माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की, या नोटांची छपाई सुरुवातीला चाचणी म्हणून केली जाणार आहे. प्रयोग यशस्वी झाल्यास भविष्यात इतर मूल्यांच्या नोटांबाबतही निर्णय घेतला जाऊ शकतो. सध्या वापरात असलेल्या कागदी नोटा लवकर खराब होतात. पाणी, धूळ आणि सततच्या वापरामुळे त्यांचे आयुष्य कमी होते. त्यामुळे जुन्या नोटा बदलण्यासाठी आणि नवीन नोटा छापण्यासाठी आरबीआयला मोठा खर्च करावा लागतो.
पॉलीमर नोटांचे आयुष्य कागदी नोटांपेक्षा जास्त असते. या नोटांवर पाणी, धूळ किंवा घाण यांचा कमी परिणाम होतो. तसेच त्या सहज फाटत नाहीत. याशिवाय बनावट नोटा तयार करणेही तुलनेने कठीण असल्याने चलनातील फसवणुकीच्या घटनांना आळा बसण्यास मदत होऊ शकते.
दरम्यान, प्लास्टिकच्या नोटा आल्यामुळे सध्या बाजारात असलेल्या 10 रुपये आणि 20 रुपयांच्या कागदी नोटा बंद होणार नाहीत, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. जुन्या नोटा पूर्वीप्रमाणेच वैध चलन म्हणून वापरता येणार आहेत. RBIचा हा प्रयोग यशस्वी ठरल्यास भारताच्या चलन व्यवस्थेत मोठा बदल होण्याची शक्यता आहे.
