इंदूर : सोन्याच्या बाजारपेठेत भेसळीचा एक धक्कादायक प्रकार समोर आला आहे. सोन्याचे वजन वाढवण्यासाठी त्यामध्ये रुथेनियम, इरिडियम आणि ऑस्मियम यांसारख्या जड धातूंची बारीक भुकटी मिसळली जात असल्याच्या तक्रारी इंदूरच्या सराफा बाजारातून पुढे आल्या आहेत. या भेसळयुक्त सोन्याचा रंग आणि चमक अस्सल सोन्यासारखीच असल्याने ती सहज ओळखणे कठीण होत आहे. बाजारात या प्रकाराला ‘गोल्ड पावडर’ असे म्हटले जात आहे.
गेल्या 2 ते 3 वर्षांपासून अशा प्रकारच्या भेसळीच्या तक्रारी येत असल्याचे सराफा व्यावसायिकांचे म्हणणे आहे. या धातूंची घनता सोन्यापेक्षा जास्त असल्यामुळे त्यांची थोडीशी भुकटी मिसळली तरी सोन्याचे एकूण वजन वाढते. त्यामुळे ग्राहकांना किंवा व्यापाऱ्यांना वजनानुसार अपेक्षित शुद्ध सोने मिळत नसल्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
विशेष म्हणजे, सामान्य अॅसिड टेस्ट किंवा पारंपरिक कसोटीवर ही भेसळ अनेकदा लक्षात येत नाही. दागिने तयार करण्यासाठी सोनं वितळवताना किंवा त्यावर प्रक्रिया करताना खऱ्या सोन्याचे प्रमाण कमी आढळते. त्यानंतरच या प्रकाराचा संशय येतो.
काही कारागिरांनी याबाबत व्यापाऱ्यांकडे तक्रारी केल्यानंतर इंदूर चांदी-सोना-जवाहरात व्यापारी असोसिएशनने तातडीची बैठक घेतली. सोन्याची शुद्धता तपासूनच व्यवहार करण्याच्या सूचना बुलियन व्यापारी आणि दलालांना देण्यात आल्या आहेत.
व्यापाऱ्यांच्या माहितीनुसार, ही पावडर महाराष्ट्र आणि पश्चिम बंगालमार्गे बाजारात पोहोचत असल्याची शक्यता आहे. ती चीनमध्ये तयार होत असल्याचा संशयही व्यक्त केला जात आहे. मात्र, या दाव्यांना अद्याप अधिकृत दुजोरा मिळालेला नाही.
तज्ज्ञांच्या मते, अशा भेसळीचा शोध घेण्यासाठी XRF आणि इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोपीसारख्या आधुनिक तपासणी पद्धती आवश्यक आहेत. त्यामुळे ग्राहकांनी हॉलमार्क असलेले दागिने खरेदी करावेत, विश्वासार्ह सराफाकडून व्यवहार करावा आणि पक्के बिल घ्यावे. केवळ वजन किंवा पारंपरिक तपासणीवर विसंबून राहणे धोकादायक ठरू शकते.
