पुणे: श्राद्ध आणि तर्पणासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जाणारा पितृपक्ष नुकताच सुरू झाला आहे. हिंदू धर्मामध्ये या 15 दिवसांच्या काळात पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांना आदराने पिंडदान आणि श्राद्ध केले जाते. पितरांना मोक्ष मिळावा आणि त्यांचा आशीर्वाद कुटुंबावर कायम राहावा, अशी श्रद्धा आहे. मात्र, या काळात काही विशेष नियम पाळणे आवश्यक असते.
पितृपक्षात काय करावे? (Do’s)
- श्राद्ध आणि तर्पण: या काळात सर्वात महत्त्वाचे कार्य म्हणजे पूर्वजांच्या तिथीनुसार श्राद्ध करणे. यात पितरांना पिंडदान (तांदळाच्या पिंडाचे दान) आणि तर्पण (पाणी अर्पण करणे) केले जाते. असे मानले जाते की यामुळे पितरांच्या आत्म्याला शांती मिळते.
- दान-धर्म: या 15 दिवसांत दान-धर्म करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. गरजू व्यक्तींना, ब्राह्मणांना, गायींना आणि कुत्र्यांना भोजन दिल्यास पुण्य मिळते.
- सात्विक आहार: पितृपक्षात सात्विक आहार घ्यावा. मांसाहार, दारू आणि कोणत्याही प्रकारची तामसिक वस्तू खाणे टाळावे.
- स्वच्छता आणि आदर: घराची स्वच्छता राखावी. तसेच, घरातील मोठ्या व्यक्तींचा आदर करावा आणि त्यांना शक्य असल्यास भोजन द्यावे.
पितृपक्षात काय नाही करावे? (Don’ts)
- शुभ कार्य टाळा: पितृपक्षात कोणतेही शुभ कार्य (जैसे की लग्न, साखरपुडा, गृहप्रवेश किंवा मुंडन) करू नये. नवीन व्यवसाय किंवा कोणतीही नवीन सुरुवात करणेही अशुभ मानले जाते.
- नवीन खरेदी नाही: या काळात नवीन वस्तूंची खरेदी टाळावी, विशेषतः नवीन कपडे किंवा दागिने विकत घेऊ नये.
- केस आणि नखे कापणे टाळा: या 15 दिवसांमध्ये केस किंवा नखे कापणे टाळावे, कारण हे अशुभ मानले जाते.
- आनंदोत्सव साजरा करू नका: पितृपक्षाला शोकचा काळ मानला जातो. त्यामुळे कोणताही मोठा आनंदोत्सव किंवा पार्टी करू नये.
या नियमांचे पालन करून पितृपक्षात आपल्या पूर्वजांना आदराने आदरांजली वाहावी, असे धार्मिक ग्रंथांमध्ये सांगितले आहे. पितृपक्षातील हे नियम केवळ कर्मकांडापुरते मर्यादित नाहीत, तर ते आपल्या पूर्वजांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आणि त्यांच्या आत्म्याला शांती देण्याचा एक मार्ग आहेत. हे 15 दिवस आत्मपरीक्षण आणि संयमाचे आहेत. याकाळात शांत राहण्याचा, दान धर्म करण्याचा प्रयत्न करा.
