पुणे: धनत्रयोदशी हा दिवस कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील त्रयोदशी तिथीला साजरा केला जातो. या दिवशी भगवान धन्वंतरी, देवी लक्ष्मी आणि कुबेर देवता यांची विशेष पूजा केली जाते, ज्यामुळे घरात आरोग्य आणि धन-समृद्धी नांदते.
धनत्रयोदशीचे महत्त्व (Significance of Dhanteras)
हिंदू धर्मशास्त्रानुसार धनत्रयोदशीला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे:
- भगवान धन्वंतरीचा जन्म: समुद्रमंथनातून हातात अमृताचा कलश घेऊन भगवान धन्वंतरी (वैद्यांचे देव) याच दिवशी प्रकट झाले होते. त्यामुळे हा दिवस धन्वंतरी जयंती म्हणूनही ओळखला जातो. त्यांची पूजा केल्याने वर्षभर उत्तम आरोग्य लाभते, अशी धारणा आहे. ‘आरोग्य हीच धनसंपदा’ (आरोग्यम् धनसंपदा) या म्हणीनुसार आरोग्याला विशेष महत्त्व दिले जाते.
- लक्ष्मी आणि कुबेर पूजन: याच दिवशी धन-संपत्तीची देवी लक्ष्मी आणि संपत्तीचे रक्षक कुबेर यांची पूजा केली जाते. यामुळे घरात स्थिर लक्ष्मी वास करते आणि धनामध्ये तेरापट वाढ होते, अशी श्रद्धा आहे.
- यमदीपदान: धनत्रयोदशीला संध्याकाळी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ दक्षिण दिशेला तोंड करून यमराजासाठी तेलाचा चार वातींचा दिवा लावला जातो. याला यमदीपदान म्हणतात. अकाली मृत्यू टाळण्यासाठी यमराजाची प्रार्थना केली जाते.
- शुभ खरेदी: धनत्रयोदशीला सोनं, चांदी किंवा नवीन भांडी (पितळ/तांबे) खरेदी करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. यामुळे घरात सुख-समृद्धी येते.
धनतेरस पूजा विधी (Dhanteras Puja Vidhi)
धनतेरसची पूजा विशेषतः प्रदोष काळात (संध्याकाळच्या वेळी) करणे शुभ मानले जाते.
पूजा साहित्य:
- भगवान धन्वंतरी, लक्ष्मी, कुबेर आणि गणपती यांची प्रतिमा.
- हळद, कुंकू, अक्षता, फुले, नैवेद्य (पांढरी मिठाई श्रेयस्कर).
- कलश (पाण्याने भरलेला), दिवा, धूप, उदबत्ती.
- पूजा करण्यासाठी आणलेली नवीन वस्तू (भांडे, सोने, चांदी).
संपूर्ण पूजा पद्धत:
- शुद्धता व तयारी: सकाळच्या वेळी लवकर उठून स्नान करावे. घराची आणि पूजा स्थळाची स्वच्छता करावी. मुख्य दारावर रंगोळी काढावी.
- प्रतिष्ठापना: एका चौरंगावर लाल वस्त्र अंथरून त्यावर गणेश, लक्ष्मी, कुबेर आणि धन्वंतरी यांची प्रतिमा किंवा मूर्ती स्थापित करावी.
- गणेश पूजन: सर्वप्रथम गणपतीची पूजा करावी.
- धन्वंतरी पूजन: धन्वंतरी देवांचे ध्यान करून त्यांना फळे, फुले आणि नैवेद्य अर्पण करावा. ‘ॐ श्री धनवंतरै नमः’ या मंत्राचा जप करावा.
- लक्ष्मी-कुबेर पूजन: देवी लक्ष्मी आणि कुबेर देवतेची पूजा करावी. ‘ॐ कुबेराय नमः’ या मंत्राचा १०८ वेळा जप करावा.
- वस्तूंचे पूजन: या दिवशी खरेदी केलेली नवीन भांडी किंवा सोन्या-चांदीच्या वस्तू पूजेत ठेवून त्यांचे हळद-कुंकू लावून पूजन करावे.
- दीपप्रज्वलन व आरती: पूजा झाल्यावर आरती करावी.
- यमदीपदान: संध्याकाळच्या वेळी घराच्या मुख्य दाराजवळ किंवा तुळशीजवळ दक्षिण दिशेकडे तोंड करून यमराजासाठी तेलाचा दिवा (चार वाती असलेला) लावावा. हा दिवा रात्रभर तेवत ठेवण्याची प्रथा आहे.
(Disclaimer- या माहितीची अचूकता, विश्वसनीयता किंवा सत्यता याबाबत संपादक/बातमीदार कोणताही दावा करत नाही आणि याची जबाबदारी घेत नाही. कोणत्याही धार्मिक विधींचे आचरण करण्यापूर्वी संबंधित क्षेत्रातील तज्ज्ञ, पंडित किंवा धर्मगुरू यांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)
