पुणे: सांधेदुखी, सांध्यांना सूज येणे, सकाळी उठल्यानंतर हात-पाय आखडल्यासारखे वाटणे किंवा हालचाल करताना वेदना होणे अशी लक्षणे अनेकांना जाणवतात. काही वेळा ही लक्षणे आमवाताशी संबंधित असू शकतात. आमवातामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा सांध्यांवर परिणाम करते. त्यामुळे सांध्यांमध्ये वेदना, सूज आणि कडकपणा जाणवू शकतो. विशेषतः सकाळच्या वेळी आखडलेपणा अधिक जाणवू शकतो.
गरम किंवा थंड शेक
सांध्यांमध्ये वेदना आणि कडकपणा जाणवत असल्यास गरम शेकामुळे स्नायू सैल होण्यास आणि वेदना कमी होण्यास मदत होऊ शकते. दुसरीकडे, सांध्याला सूज किंवा जळजळ जास्त असल्यास थंड शेक काही प्रमाणात आराम देऊ शकतो. गरम किंवा थंड पॅक थेट त्वचेवर न ठेवता कापडाचा वापर करावा.
सौम्य व्यायाम आणि हालचाल
आमवाताचा त्रास असताना पूर्णपणे हालचाल बंद करणे योग्य नाही. डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टच्या सल्ल्याने हलके व्यायाम, चालणे आणि सांध्यांची सौम्य हालचाल करता येते. नियमित आणि योग्य व्यायामामुळे सांध्यांची हालचाल टिकवून ठेवण्यास तसेच सांध्यांना आधार देणारे स्नायू मजबूत करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र ज्या सांध्याला तीव्र वेदना किंवा जास्त सूज आहे त्यावर ताण देऊ नये.
विश्रांतीही तितकीच महत्त्वाची
वेदना किंवा सूज वाढलेल्या काळात शरीराला पुरेशी विश्रांती द्यावी. दिवसभर एकाच स्थितीत बसून किंवा पडून राहण्याऐवजी शक्य असेल तेव्हा हलकी हालचाल करावी. काम करताना मध्येच छोट्या विश्रांती घेतल्याने शरीरावरील ताण कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
आहाराबाबत काय काळजी घ्यावी?
आमवातासाठी एखादा विशिष्ट घरगुती पदार्थ किंवा एकच आहार उपचार ठरतो, असे ठोस पुरावे नाहीत. मात्र भाज्या, फळे, कडधान्ये, संपूर्ण धान्य, सुका मेवा आणि इतर पौष्टिक पदार्थांचा समावेश असलेला संतुलित आहार घेणे फायदेशीर ठरू शकते. वजन जास्त असल्यास वजन नियंत्रणात ठेवण्याचा प्रयत्न करणेही सांध्यांवरील ताण कमी करण्यास मदत करू शकते.
घरगुती उपायांवरच अवलंबून राहू नका
महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे घरगुती उपायांमुळे वेदना किंवा कडकपणा काही प्रमाणात कमी झाला तरी आमवाताचे मूळ कारण नियंत्रित करण्यासाठी वैद्यकीय उपचारांची गरज असू शकते. लवकर निदान आणि योग्य उपचार केल्याने सांध्यांचे नुकसान कमी करण्यास मदत होते. डॉक्टरांनी औषधे सुरू केली असल्यास ती स्वतःहून बंद किंवा कमी करू नयेत.
सांध्यांमध्ये सतत वेदना, सूज, उष्णता किंवा सकाळचा कडकपणा काही आठवडे कायम राहत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य तपासणी केल्यानंतरच आमवात आहे की इतर कोणता सांध्यांचा आजार आहे हे स्पष्ट होऊ शकते.
