तेहरान: गेल्या काही दिवसांपासून संपूर्ण जगाचा श्वास रोखून धरणाऱ्या अमेरिका आणि इराणमधील युद्धाला अखेर दोन आठवड्यांसाठी स्थगिती मिळाली आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला उद्ध्वस्त करण्याचा इशारा दिल्यानंतर, अवघ्या काही तासांतच दोन्ही देशांनी ‘शस्त्रसंधी’ जाहीर केली. या निर्णयामुळे जागतिक महायुद्धाचे सावट तूर्तास टळले असून, या ऐतिहासिक घडामोडीमागे मोठी राजनैतिक खेळी असल्याचे समोर आले आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणच्या वीज प्रकल्पांवर भीषण हल्ले करण्याची धमकी दिली होती. मात्र, मुदत संपण्यापूर्वीच ट्रम्प यांनी अनपेक्षितपणे युद्धविरामाची घोषणा केली. इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनीही या वृत्ताला दुजोरा दिला असून, दोन आठवड्यांसाठी लष्करी कारवाया थांबवण्यास संमती दर्शवली आहे.
शस्त्रसंधीची ‘इनसाइड स्टोरी’
युद्ध थांबवण्यासाठी पडद्यामागे वेगाने सूत्रे हलली. हल्ल्याची मुदत संपण्यापूर्वी ट्रम्प यांनी पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांना फोन केला. त्यानंतर इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्याशीही चर्चा केली. असीम मुनीर यांनी इराणच्या लष्करी अधिकाऱ्यांशी संवाद साधला. याच काळात चीन आणि रशियाने संयुक्त राष्ट्रात ‘होर्मुझ’ संबंधीचा ठराव फेटाळून लावत अमेरिकेवर दबाव निर्माण केला.
इराणच्या 10 अटी आणि भविष्यावर परिणाम
इराणने यासाठी अमेरिकेसमोर 10 कडक अटी ठेवल्या आहेत. यात होर्मुज सामुद्रधुनीवर इराणचे नियंत्रण कायम राखणे, युरेनियम संवर्धनास परवानगी, इराणवरील आर्थिक निर्बंध उठवणे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे पश्चिम आशियातून अमेरिकन सैन्याची माघार यांसारख्या अटींचा समावेश आहे.
इराणच्या ‘या’ अटी!
हा युद्धविराम केवळ तात्पुरता नसून इराणने अमेरिकेसमोर अत्यंत कडक अटी ठेवल्या आहेत. या अटींमुळे जागतिक राजकारणाची समीकरणे बदलणार आहेत:
1. अहिंसा: दोन्ही देशांनी यापुढे लष्करी बळाचा वापर न करण्याचे आश्वासन दिले आहे.
2. होर्मुजवर इराणचेच राज्य: जागतिक इंधन व्यापारासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुज सामुद्रधुनीवर इराणचे नियंत्रण कायम राहील.
3. युरेनियम संवर्धन: इराणला युरेनियम संवर्धनाची परवानगी असेल.
4. निर्बंधांतून मुक्ती: इराणवरील सर्व प्राथमिक आणि दुय्यम आर्थिक निर्बंध तातडीने संपवले जातील.
5. संयुक्त राष्ट्रांचे ठराव: इराणविरोधी संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद आणि गव्हर्नर्स बोर्डाच्या सर्व ठरावांची अंमलबजावणी थांबवली जाईल.
6. नुकसानभरपाई: गेल्या काही दिवसांत झालेल्या नुकसानीसाठी अमेरिका इराणला भरपाई देणार.
7. अमेरिकन सैन्याची माघार: पश्चिम आशियातील अमेरिकेचे सैन्य मागे घेतले जाईल.
8. हिझबुल्लाह आणि लेबनॉन: लेबनॉनमधील हिझबुल्लाहविरुद्धच्या युद्धासह सर्व संघर्षांवर तात्काळ युद्धविराम केला जाईल.
हा दोन आठवड्यांचा काळ जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी आणि विशेषतः इंधन दरांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरेल. जर इस्लामाबादमधील चर्चेतून कायमस्वरूपी तोडगा निघाला, तरच आशियातील शांतता टिकून राहील. सध्या या युद्धविरामामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत घट होण्याची शक्यता असून भारतासारख्या देशांना मोठा दिलासा मिळू शकतो.
