पुणे: अनेक लोकांना रात्री झोपेत बडबड करण्याची (Sleep Talking) किंवा बोलण्याची सवय असते. ही सवय वैद्यकीय भाषेत सोम्निलोक्वी (Somniloquy) म्हणून ओळखली जाते. ही समस्या तशी सामान्य असली तरी, ती का होते आणि यावर नियंत्रण कसे मिळवावे, याबद्दल अनेकांना माहिती नसते. झोपेत बडबडणे हे शांत झोपेचे (Sound Sleep) लक्षण मानले जात नाही, त्यामुळे त्याची कारणे आणि योग्य उपाययोजना समजून घेणे आवश्यक आहे.
बडबडण्याची मुख्य कारणे काय आहेत?
झोपेत बोलणे ही समस्या कोणत्याही वयोगटात दिसू शकते, परंतु लहान मुलांमध्ये ती जास्त प्रमाणात दिसून येते. यामागे अनेक कारणे असू शकतात:
- जास्त ताण आणि चिंता: जेव्हा व्यक्ती जास्त तणावात (Stress) असते किंवा तिला कसलीतरी चिंता सतावत असते, तेव्हा झोपेत बडबड केली जाते.
- झोपेचे विकार: स्लीप ॲप्निया (Sleep Apnea) किंवा झोपेत चालणे (Sleep Walking) यांसारखे झोपेचे इतर विकार असल्यास ही सवय जरा घातक ठरते.
- आनुवंशिकता: कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीला ही सवय असल्यास, पुढील पिढीमध्ये येण्याची शक्यता असते.
- मादक पदार्थांचे सेवन: दारू किंवा इतर मादक पदार्थांचे अतिसेवन करणाऱ्या लोकांमध्ये ही समस्या अधिक आढळते.
- ताप: जास्त ताप असताना किंवा शरीरात कोणताही संसर्ग झाल्यास झोपेत बडबड केली जाऊ शकते.
- झोपेचे सायकल (Sleep Cycle): गाढ झोपेतून रॅपिड आय मूव्हमेंट (REM) स्टेजमध्ये जाताना बडबड होण्याची शक्यता जास्त असते.
या समस्येवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी काय करावे? (उपाय)
झोपेत बडबड करण्याची सवय त्रासदायक वाटत असेल, तर जीवनशैलीत काही सोपे बदल करून त्यावर नियंत्रण मिळवता येते:
- झोपेचे वेळापत्रक पाळा: दररोज निश्चित वेळी झोपणे आणि निश्चित वेळी उठणे (Fixed Sleep Schedule) यामुळे झोपेची सायकल सुधारते.
- तणाव कमी करा: योगा, ध्यान (Meditation) किंवा श्वसनाचे व्यायाम करून मानसिक ताण कमी करा.
- स्क्रीनचा वापर टाळा: झोपण्याच्या एक तास आधी मोबाईल, टीव्ही किंवा लॅपटॉपचा वापर पूर्णपणे थांबवा.
- शांत वातावरण: बेडरूममध्ये शांत वातावरण ठेवा. बेडरूमचा वापर फक्त झोपण्यासाठी करा.
- कॅफिन टाळा: संध्याकाळनंतर चहा, कॉफी किंवा कोणतेही कॅफिनयुक्त पेय पिणे टाळा.
- डायरीचा वापर: दिवसा तुम्हाला काय त्रास देत आहे किंवा कोणती चिंता आहे, ते झोपण्यापूर्वी डायरीत लिहा. यामुळे मन शांत होण्यास मदत होते.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
जर तुमची झोपेत बडबडण्याची सवय अचानक सुरू झाली असेल, ती खूप तीव्र झाली असेल किंवा त्यामुळे तुमच्या झोपेमध्ये अडथळा येत असेल, तर विलंब न करता झोपतज्ज्ञ (Sleep Specialist) डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. डॉक्टर तुमच्या झोपेच्या सवयींचा अभ्यास करून योग्य निदान करू शकतील.
