पुणे: आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत वात आणि पित्त या दोन्ही दोषांचा त्रास होणे सामान्य झाले आहे. अनेक व्यक्तींना पचनाच्या समस्या (वात) आणि ॲसिडिटी किंवा जळजळ (पित्त) यांसारख्या तक्रारी एकाच वेळी जाणवतात. वात आणि पित्त या दोन्ही दोषांचे गुणधर्म वेगळे असल्याने, त्यांना शांत करणारा आहार निवडणे हे एक आव्हान असते. अशा दुहेरी त्रासातून आराम मिळवण्यासाठी तुमचा दैनंदिन आहार कसा असावा, याबाबत तज्ज्ञांनी महत्त्वाचे मार्गदर्शन केले आहे.
संतुलन साधणारे गुणधर्म महत्त्वाचे:
वात दोष हा कोरडा आणि थंड असतो, तर पित्त दोष उष्ण आणि तीक्ष्ण असतो. त्यामुळे, आहारामध्ये असे पदार्थ निवडणे गरजेचे आहे जे उष्णता वाढवणार नाहीत (पित्तासाठी) आणि कोरडेपणा व थंडपणा वाढवणार नाहीत (वातासाठी). या दोषांना शांत करण्यासाठी जेवण कोमट, स्निग्ध (तेलाचे/तुपाचे), पचायला हलके आणि गोड असावे.
असा असावा तुमचा आहार:
धान्ये आणि डाळी:
खावेत: तांदूळ (विशेषतः जुना/पांढरा तांदूळ), गहू (किमान प्रमाणात) आणि पचायला सर्वात हलकी मुग डाळ (साले काढलेली).
टाळावेत: उष्णता आणि कोरडेपणा वाढवणारे बाजरी, ज्वारी, मका आणि पचनास जड असणारे चणे, उडीद डाळ टाळावी.
भाज्या आणि फळे:
खावेत: भाज्या नेहमी चांगल्या शिजवून आणि तूप घालून खाव्यात. भोपळा, गाजर (शिजवलेले), काकडी आणि गोड आंबा, केळी, द्राक्षे यांसारखी गोड फळे उत्तम आहेत.
टाळावेत: उष्ण आणि आम्लधर्मीय (Acidity वाढवणारे) टोमॅटो, वांगी आणि आंबट लिंबू, अननस टाळावेत.
तेल आणि मसाले:
खावेत: वात आणि पित्त शांत करण्यासाठी तूप (Ghee) सर्वोत्तम आहे. मसाल्यांमध्ये जिरे, कोथिंबीर, हळद आणि बडीशेप वापरावी.
टाळावेत: उष्णता वाढवणारे तिळाचे तेल, मोहरीचे तेल, तसेच लाल तिखट आणि मिरचीचा वापर कमी करावा.
तज्ज्ञांच्या मते, दही (Curd) हे वात आणि पित्त या दोन्हीसाठी हानिकारक आहे. दही उष्ण आणि आंबट असल्याने पित्त वाढवते आणि पचायला जड असल्याने वात वाढवते. त्याऐवजी, ताक (Buttermilk) पिणे अधिक फायदेशीर ठरते. तसेच, अन्न नेहमी वेळेवर आणि कोमट खावे, अति थंड किंवा अति गरम पदार्थ टाळावेत. या नैसर्गिक उपायांनी शरीरातील संतुलन राखण्यास मोठी मदत मिळते.
