पुणे: उन्हाळा सुरू झाला की, आपण आवर्जून थंड पदार्थांकडे वळतो. फ्रिजमधील पाणी, आईस्क्रीम आणि थंडगार दही याला आपली पहिली पसंती असते. उन्हाळ्यात दही खाल्ल्याने शरीराला थंडावा मिळतो, असा आपला समज आहे. मात्र, आयुर्वेदाच्या दृष्टीने विचार केला तर उन्हाळ्यात दही खाणे काही वेळा त्रासाचे ठरू शकते.
दही का खाऊ नये?
आयुर्वेदानुसार, दह्याची प्रकृती ‘उष्ण’ असते. जरी दही खाताना थंड वाटत असले, तरी शरीरात गेल्यानंतर त्याच्या पचनाच्या प्रक्रियेत उष्णता निर्माण होते. उन्हाळ्यात आधीच वातावरणात उष्णता असते, अशात दह्याचे सेवन केल्याने शरीरातील ‘पित्त’ आणि ‘कफ’ दोष वाढू शकतात.
अयोग्य पद्धतीने दही खाण्याचे तोटे:
-
उष्णतेचा त्रास: दह्यामुळे शरीरातील अंतर्गत तापमान वाढू शकते, ज्यामुळे उन्हाळ्यात अंगावर पुरळ उठणे, मुरुम येणे किंवा नाकातून रक्त येण्यासारखे त्रास होऊ शकतात.
-
पचनाच्या समस्या: उन्हाळ्यात आपली पचनशक्ती (अग्नी) मंदावलेली असते. दही पचायला जड असल्याने अपचन, गॅस आणि पोट फुगण्याचे विकार उद्भवू शकतात.
-
त्वचेचे विकार: अति प्रमाणात दही खाल्ल्याने पित्त वाढून अंगाला खाज सुटणे किंवा त्वचेवर लाल चट्टे पडू शकतात.
दही खाण्याची ‘योग्य’ पद्धत कोणती?
उन्हाळ्यात दही पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही, मात्र ते खालील नियमांचे पालन करून खावे:
-
उन्हाळ्यात नुसते घट्ट दही खाण्यापेक्षा त्यात पाणी मिसळून त्याचे ‘ताक’ करून पिणे केव्हाही उत्तम असते.
-
साखर किंवा खडीसाखर: दह्यात साखर किंवा खडीसाखर मिसळल्यास, उष्णता कमी होते.
-
काळजी घ्या: रात्रीच्या वेळी दही खाणे टाळावे. यामुळे कफ वाढून सर्दी-खोकल्याचा त्रास होऊ शकतो.
-
मसाल्यांचा वापर: दही किंवा ताकात जिरे पूड, सैंधव मीठ किंवा काळी मिरी मिसळावी, ज्यामुळे ते पचायला हलके होते.
ज्यांना पित्ताचा खूप त्रास आहे किंवा ज्यांची त्वचा तेलकट आहे, त्यांनी उन्हाळ्यात दह्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवावे. त्याऐवजी ताजे ताक पिण्यावर भर द्यावा.
