पुणे: फळे खाणे आरोग्यासाठी फायदेशीर असते, असे आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. मात्र, आजच्या काळात बाजारपेठेत मिळणारी चकचकीत आणि ताजी दिसणारी फळे आरोग्यासाठी घातक ठरत आहेत. फळे लवकर पिकवण्यासाठी वापरली जाणारी रासायनिक खते आणि ती अधिक काळ टिकवण्यासाठी त्यावर लावला जाणारा ‘मेणाचा’ (Wax) थर, यामुळे कर्करोगासारखे गंभीर आजार बळावत आहेत.
फळांवर मेण आणि रासायनिक खतांचा वापर का होतो?
फळे लांबच्या अंतरावरून वाहतूक करताना खराब होऊ नयेत आणि ती अधिक काळ चमकदार दिसावीत, यासाठी त्यावर ‘शेलॅक’ किंवा ‘कार्नोबा’ वॅक्सचा लेप लावला जातो. सफरचंद, पेरू आणि द्राक्षे यांवर हा थर प्रामुख्याने दिसतो. तसेच, केळी आणि आंबे लवकर पिकवण्यासाठी ‘कॅल्शिअम कार्बाइड’सारख्या धोकादायक रसायनांचा वापर केला जातो.
आरोग्यावर होणारे घातक परिणाम
-
पोटाचे विकार: रासायनिक खते आणि मेण पोटात गेल्याने उलट्या, जुलाब आणि पचनसंस्थेचे गंभीर आजार होतात.
-
कर्करोगाचा धोका: फळांवरील पेस्टिसाईड्स दीर्घकाळ शरीरात गेल्यास यकृत आणि किडनी निकामी होण्याचा तसेच कर्करोगाचा धोका वाढतो.
-
श्वसनाचे त्रास: कार्बाइडमुळे श्वसनाचे विकार आणि चक्कर येण्यासारखे त्रास जाणवतात.
स्वतःचा बचाव कसा करावा?
तज्ज्ञांच्या मते, काही सोप्या पद्धतींचा अवलंब करून आपण या विषापासून वाचू शकतो:
१. मिठाच्या पाण्याचा वापर: फळे विकत आणल्यानंतर ती किमान 20 ते 30 मिनिटे कोमट पाण्यात थोडे मीठ आणि बेकिंग सोडा टाकून भिजत ठेवावीत. यामुळे फळांवरील मेण आणि कीटकनाशके 80% पर्यंत निघून जातात.
२. सालीसकट फळे खाणे टाळा: सफरचंद किंवा नाशपाती यांसारखी फळे शक्यतो साल काढूनच खावीत. मेणाचा थर प्रामुख्याने सालेवर असतो.
३. फळांचा नैसर्गिक रंग ओळखा: जर एखादे फळ प्रमाणापेक्षा जास्त चकचकीत दिसत असेल, तर ते घेताना सावध राहा. नैसर्गिक फळांचा रंग थोडा फिका असू शकतो.
४. हंगामी फळांना प्राधान्य द्या: जो हंगाम ज्या फळाचा आहे, तीच फळे खरेदी करा. बिगरहंगामात मिळणारी फळे साठवणुकीसाठी जास्त रसायने वापरलेली असतात.
५. गरम पाण्याचा वापर: सफरचंदावर मेण आहे की नाही हे तपासण्यासाठी त्यावर थोडे गरम पाणी ओता. जर पांढरट थर दिसला, तर समजावे की त्यावर मेण लावले आहे.
ग्राहकांनी स्वतः सतर्क राहणे गरजेचे आहे. फळे खरेदी करताना ती ओळखीच्या विक्रेत्याकडून किंवा सेंद्रिय शेती करणाऱ्यांकडून घेण्याचा प्रयत्न करा.
