पुणे: आजकाल अनेक लोकांना सतत थकवा, अशक्तपणा जाणवतो. यामागे एक मोठे कारण असू शकते ते म्हणजे शरीरातील रक्ताची कमतरता, ज्याला वैद्यकीय भाषेत ॲनिमिया म्हणतात. ही समस्या विशेषतः महिला, गर्भवती महिला आणि लहान मुलांमध्ये जास्त प्रमाणात दिसून येते. मात्र, योग्य आहार घेतल्यास यावर मात करणे शक्य आहे, असे आहारतज्ज्ञ आणि डॉक्टर्स सांगतात.
रक्ताची कमतरता म्हणजे काय?
आपल्या रक्तातील ‘हिमोग्लोबिन’ या घटकासाठी ‘लोह’ (Iron) हे अत्यंत महत्त्वाचे असते. जेव्हा शरीरात लोहाची कमतरता होते, तेव्हा हिमोग्लोबिनचे प्रमाण घटते आणि रक्ताची कमतरता निर्माण होते. यामुळे शरीराला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही, परिणामी थकवा आणि इतर लक्षणे दिसू लागतात.
रक्ताची कमतरता दूर करण्यासाठी काय खावे?
ॲनिमियावर मात करण्यासाठी आहारात लोहयुक्त पदार्थांचा समावेश करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
- हिरव्या पालेभाज्या: पालक, मेथी, शेपू, ब्रोकोली यांसारख्या भाज्यांमध्ये भरपूर लोह असते.
- फळे: डाळिंब, सफरचंद, बीट, खजूर आणि अंजीर ही फळे रक्ताची वाढ करण्यास मदत करतात.
- कडधान्ये: चणे, मटकी, हरभरा आणि सर्व प्रकारच्या डाळी हे लोहाचे उत्तम स्रोत आहेत.
- ड्राय फ्रूट्स आणि स्नॅक्स: मनुका, जर्दाळू, आणि शेंगदाणा-गुळाची वडी किंवा लाडू हे चविष्ट आणि पौष्टिक पर्याय आहेत.
- मांसाहारी पदार्थ: ज्यांना मांस, अंडी आणि मासे खाणे शक्य आहे, त्यांनी यांचा आहारात समावेश करावा. विशेषतः लाल मांसामध्ये (red meat) लोह मोठ्या प्रमाणात असते.
- इतर पदार्थ: गूळ, तिळ आणि रागी (नाचणी) हे देखील लोहाचे चांगले स्रोत आहेत.
व्हिटॅमिन ‘सी’ चे महत्त्व:
फक्त लोहयुक्त पदार्थ खाणे पुरेसे नाही, तर शरीराने ते लोह योग्य प्रकारे शोषून घेणे महत्त्वाचे असते. यासाठी व्हिटॅमिन ‘सी’ (Vitamin C) खूप मदत करते. त्यामुळे, लोहयुक्त पदार्थांसोबत व्हिटॅमिन ‘सी’ असलेले पदार्थ जसे की, लिंबू, संत्री, आवळा, पेरू, आणि टोमॅटो यांचा आहारात समावेश करावा. उदा. जेवणानंतर लगेच लिंबू सरबत पिणे फायदेशीर ठरू शकते.
काय टाळावे?
जेवणानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी पिणे टाळावे, कारण ते शरीरात लोहाचे शोषण कमी करतात.
महत्त्वाचा सल्ला: संतुलित आहार घेणे हे रक्ताची कमतरता दूर करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. मात्र, जर तुम्हाला तीव्र रक्ताल्पतेची लक्षणे जाणवत असतील, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली योग्य उपचार घ्या. आरोग्यदायी आहार आणि योग्य जीवनशैलीमुळे या समस्येवर निश्चितपणे मात करता येते.
