Health Tips : पित्त मूत्राशय हा मानवी शरीरातील यकृताखाली एक लहान नाशपातीच्या आकाराचा अवयव आहे. जो पित्त साठवतो आणि सोडतो. पित्ताचे खडे होत असतात पण हे किडनी स्टोनपेक्षा वेगळे असतात. कारण, ते कॅल्शियमऐवजी कोलेस्टेरॉलपासून बनवले जातात. त्यामुळे त्याची लक्षणेही फार वेगळ्या प्रकारची असतात. त्याला पित्ताशयाचा खडा असेही म्हणतात.
पित्त म्हणजे नेमकं काय?
पित्त हे तुमचे यकृत बनवणारे द्रव आहे जे आपण खात असलेल्या अन्नातील चरबी पचवण्यास मदत करते. पित्ताशयातील खडे हे घन कण आहेत जे पित्ताशयामध्ये तयार होतात, यकृताच्या खाली स्थित एक लहान अवयव. पित्तामध्ये कोलेस्टेरॉल तसेच इतर अनेक रासायनिक द्रव्ये असतात. या सर्वांमध्ये असमतोल निर्माण झाल्यास पित्ताशयात खडे तयार होतात असे मानले जाते. बहुतेक वेळा पित्तामधील कोलेस्टेरॉलची पातळी खूप वाढते आणि या अतिरिक्त कोलेस्टेरॉलचे खडे तयार होतात.
पित्ताशय खड्यांची लक्षणे कोणती?
पोटात तीव्र वेदना होत असतात. या वेदना पोटातून उजव्या खांद्याकडे किंवा पाठीकडे जातात. जेवल्यानंतर किंवा काही खाल्ल्यानंतर विशेषतः चरबीयुक्त (तेल-तूप असणारे) पदार्थ खाल्ल्यानंतर या वेदना वाढताना दिसतात. पोटात टोचल्यासारखे किंवा कळ येऊन दुखते किंवा मध्यम तीव्रतेचे पण सतत दुखते. दीर्घ श्वास घेतल्यावर वेदना वाढतात. छातीत दुखते. छातीत जळजळ होते, अपचन पोटात वात धरतो. पोट सतत फुगल्यासारखे वाटते. मळमळ, उलट्या, ताप येतो. .
कारणे..
अतिरिक्त कोलेस्टेरॉल : जेव्हा यकृत हे पित्त विरघळू शकते त्यापेक्षा जास्त कोलेस्टेरॉल उत्सर्जित करते, तेव्हा अतिरिक्त कोलेस्ट्रॉलचे क्रिस्टल्स आणि पुढे जाऊन खडे बनू शकतात. बिलीरुबिन प्रमाण अधिक असणे: लिव्हर सिऱ्होसिस, पित्त मार्गाविषयक संक्रमण आणि काही रक्त विकार यांसारख्या परिस्थितींमुळे यकृत खूप जास्त प्रमाणात बिलीरुबिन तयार करते, ज्यामुळे पित्ताचे खडे तयार होतात.
जोखीम काय?
वय : ज्या लोकांचे वय: 40 पेक्षा जास्त आहे. अशा लोकांना याचा जास्त धोका असतो. लिंग: पुरुषांपेक्षा स्त्रियांना पित्ताशयातील खड्यांची शक्यता अधिक असते. वजन: लठ्ठपणा हा एक जोखमीचा घटक ठरत आहे.
आहार : जास्त चरबीयुक्त आहार, आहारातील उच्च कोलेस्टेरॉल तसेच कमी फायबरयुक्त आहार हा पित्ताशयातील खड्यांच्या निर्मितीस कारणीभूत ठरतो.
कौटुंबिक इतिहास: कौटुंबिक इतिहासामुळे पित्ताशयाच्या खड्यांचा धोका वाढतो. वैद्यकीय परिस्थिती: मधुमेह, यकृताचे आजार आणि काही रक्त विकार हे पित्ताशयातील खडे तयार होण्यास कारणीभूत ठरु शकतात.
उपचार काय?
औषधोपचार : कोलेस्टेरॉलचे खडे विरघळण्यासाठी काही औषधे दिली जातात, मात्र हे दरवेळी प्रभावी ठरतातच असे नाही. शस्त्रक्रिया: लक्षणात्मक पित्ताशयाच्या खड्यांसाठी सर्वात सामान्य उपचार म्हणजे पित्ताशयाची शस्त्रक्रिया, पित्ताशय काढून टाकणे. हे सहसा कमीतकमी हल्ल्याच्या लेप्रोस्कोपिक शस्त्रक्रियेद्वारे केले जाते.
अत्यंत दुर्मिळ आणि कठीण प्रकरणांमध्ये खुल्या पद्धतीने शस्त्रक्रिया करावी लागते. अतिरिक्त प्रक्रिया: काही प्रकरणांमध्ये, पित्त नलिकेत गेलेले दगड काढण्यासाठी एंडोस्कोपिक रेट्रोग्रेड कोलॅन्जिओपॅन्क्रिएटोग्राफी सारख्या प्रक्रियेची आवश्यकता भासू शकते. पित्त मूत्राशय काढून टाकण्याच्या शस्त्रक्रियेपूर्वी हे करणे आवश्यक असते.
पित्ताशयावरील खड्यांबाबत जागरुकता वाढवणे गरजेचे आहे. तसेच हे वेळीच निदान आणि उपचार आवश्यक आहे गुंतागुंत टाळण्यासाठी आणि बाधित व्यक्तींच्या जीवनाची गुणवत्ता सुधारण्यास याची मदत होते. पित्ताशयाच्या खड्यांची लक्षणे जाणवल्यास तपासणी आणि योग्य उपचारांसाठी तात्काळ वैद्यकिय सल्ला घ्यायला विसरु नका.
