मुंबई : दिवाळीनंतर यूपीआय पेमेंट करणाऱ्यांसाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) निवडक मर्चंट यूपीआय व्यवहारांवर मर्चंट डिस्काउंट रेट (MDR) शुल्क लागू करण्याच्या तयारीत आहे. प्रस्तावित नियमानुसार, २,००० रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या पात्र व्यवहारांवर ०.४ टक्के शुल्क आकारले जाऊ शकते. मात्र, हा नियम नेमका कोणत्या तारखेपासून लागू होणार, याची अधिकृत घोषणा अद्याप झालेली नाही.
एनपीसीआयने यापूर्वी १५ ऑक्टोबरपासून निवडक यूपीआय व्यवहारांवर MDR शुल्क लागू करण्याची तयारी केली होती. मात्र, सणासुदीचा काळ लक्षात घेऊन हा निर्णय पुढे ढकलण्यात आला.
१३ ऑक्टोबर रोजी जारी केलेल्या निवेदनात एनपीसीआयने निवडक पर्सन-टू-मर्चंट (P2M) यूपीआय पेमेंटवर दिवाळीनंतर लगेच शुल्क लागू केले जाईल, असे म्हटले होते. मात्र, त्याची अंमलबजावणी कधीपासून होणार, याची तारीख स्वतंत्रपणे जाहीर केली जाणार असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले होते. अद्याप नवीन तारीख जाहीर झालेली नसल्याने व्यापारी आणि ग्राहकांचे या निर्णयाकडे लक्ष लागले आहे.
एनपीसीआयने १५ सप्टेंबर रोजी जारी केलेल्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, २,००० रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या पात्र मर्चंट पेमेंटवर ०.४ टक्के MDR शुल्क आकारले जाऊ शकते. या शुल्काची कमाल मर्यादा ३०० रुपये निश्चित करण्यात आली आहे. ही मर्यादा ७५ हजार रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त रकमेच्या पेमेंटसाठी लागू असेल.
उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यापाऱ्याने यूपीआयद्वारे एक लाख रुपयांचे पेमेंट स्वीकारले, तर ०.४ टक्के दराने ४०० रुपये शुल्क होईल. मात्र, कमाल मर्यादेमुळे व्यापाऱ्याला ३०० रुपयेच शुल्क द्यावे लागेल.
काही विशिष्ट श्रेणींमधील व्यवहारांसाठी स्वतंत्र शुल्करचना प्रस्तावित आहे. रेल्वे, टेलिकॉम, विमा आणि इंधन यांसारख्या श्रेणींमध्ये २,००० रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या पात्र पेमेंटवर ५ रुपयांचे निश्चित शुल्क आकारले जाऊ शकते.
तर म्युच्युअल फंड, शेअर्स आणि स्टॉक ब्रोकरशी संबंधित पेमेंटवर ०.०२ टक्के MDR दर प्रस्तावित आहे. या व्यवहारांसाठीही कमाल शुल्क मर्यादा ३०० रुपये असेल.
MDR शुल्काबाबत महत्त्वाची बाब म्हणजे हे शुल्क ग्राहकांकडून नव्हे, तर पेमेंट स्वीकारणाऱ्या व्यापाऱ्याकडून आकारले जाते. त्यामुळे प्रस्तावित नियमानुसार ग्राहकांना यूपीआय पेमेंट करताना स्वतंत्रपणे MDR शुल्क द्यावे लागणार नाही.
पर्सन-टू-पर्सन (P2P) म्हणजेच दोन व्यक्तींमध्ये होणाऱ्या पैशांच्या हस्तांतरणावर MDR शुल्क लागू होणार नाही. कुटुंबीयांना पैसे पाठवणे, मित्रांसोबत बिलाची रक्कम विभागून देणे किंवा स्वतःच्या वेगवेगळ्या बँक खात्यांमध्ये पैसे ट्रान्सफर करणे, अशा व्यवहारांवर पूर्वीप्रमाणेच शुल्क आकारले जाणार नाही.
त्यामुळे प्रस्तावित बदलांचा परिणाम मुख्यतः निवडक व्यापारी व्यवहारांवर होणार असून, सामान्य व्यक्तींमधील यूपीआय पैशांच्या देवाणघेवाणीवर त्याचा परिणाम होणार नाही. मात्र, नियमांच्या अंमलबजावणीची अधिकृत तारीख जाहीर झाल्यानंतरच याबाबत स्पष्टता येईल.
