वारंवार भूक लागतेय? आहारात करा ‘हे’ ५ बदल, आरोग्यासाठी ठरतील फायदेशीर

पुणे: प्रत्येक २ तासांनी भूक लागणे ही समस्या आजकालच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत अनेकांना जाणवते. याला वैद्यकीय भाषेत ‘हायपरफॅगिया’ (Hyperphagia) किंवा ‘पॉलिफॅगिया’ असंही म्हणतात. जर तुम्हालाही दर २ तासांनी भूक लागत असेल, तर त्यामागील कारणे आणि उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:

वारंवार भूक का लागते? (मुख्य कारणे)

प्रोटीन आणि फायबरची कमतरता: जर तुमच्या आहारात प्रोटीन (प्रथिने) आणि फायबर (तंतूमय पदार्थ) कमी असतील, तर अन्न लवकर पचते आणि लवकर भूक लागते.

पाण्याचे कमी प्रमाण: अनेकदा शरीराला तहान लागलेली असते, पण आपला मेंदू तो भुकेचा संकेत समजतो. यामुळे आपण गरजेपेक्षा जास्त खातो.

अपुरी झोप: झोप पूर्ण न झाल्यास शरीरातील ‘घ्रेलिन’ (भूक वाढवणारे संप्रेरक) वाढते आणि ‘लेप्टिन’ (पोट भरल्याची जाणीव करून देणारे संप्रेरक) कमी होते.

मानसिक ताण (Stress): तणावामुळे शरीरात ‘कॉर्टिसोल’ हार्मोन वाढते, ज्यामुळे सतत काहीतरी खाण्याची इच्छा होते.

वैद्यकीय कारणे: मधुमेह, थायरॉईड किंवा पोटातील जंत यामुळेही वारंवार भूक लागू शकते.

रक्तातील साखरेचे चढ-उतार: अति गोड किंवा मैद्याचे पदार्थ खाल्ल्याने रक्तातील साखर वेगाने वाढते आणि तितक्याच वेगाने कमी होते, ज्यामुळे पुन्हा भूक लागते.

काय करावे? (उपाय आणि आरोग्य टिप्स)

जर तुम्हाला दर २ तासांनी भूक लागत असेल, तर जीवनशैलीत खालील बदल करा:

आहारात बदल करा

प्रोटीनयुक्त नाश्ता: सकाळी अंडं, मोड आलेली कडधान्ये, पनीर किंवा सोयाबीन यांसारखे प्रोटीनयुक्त पदार्थ खा. यामुळे पोट दीर्घकाळ भरलेले राहते.

फायबर वाढवा: जेवणात पालेभाज्या, फळे आणि ओट्स यांचा समावेश करा.

मैदा आणि साखर टाळा: बिस्किटे, व्हाईट ब्रेड आणि मिठाई खाणे कमी करा.

पाणी पिण्याची सवय लावा

• भूक लागली की आधी एक ग्लास पाणी प्या. १०-१५ मिनिटांनंतरही भूक वाटली, तरच काहीतरी खा. दिवसभरात किमान ३-४ लिटर पाणी प्या.

पुरेशी झोप आणि व्यायाम

• रोज ७-८ तासांची शांत झोप घ्या. तसेच, नियमित व्यायाम केल्याने चयापचय (Metabolism) सुधारते आणि भुकेवर नियंत्रण राहते.

‘स्मार्ट स्नॅकिंग’ करा

जर २ तासांनी भूक लागलीच, तर तळलेले पदार्थ खाण्याऐवजी मखाणे, सुका मेवा (बदाम, अक्रोड), उकडलेले चणे किंवा एखादे फळ खा.

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

जर आहार सुधारून आणि पुरेसे पाणी पिऊनही तुमची भूक कमी होत नसेल, किंवा सोबत खालील लक्षणे दिसत असतील, तर डॉक्टरांना नक्की भेटा:

• अति तहान लागणे.

• सतत लघवीला होणे.

• खाऊनही वजन कमी होणे.

• सतत थकवा जाणवणे.

वारंवार लागणारी भूक ही केवळ खाण्याची इच्छा नसून ते तुमच्या शरीराने दिलेले एक महत्त्वाचे संकेत असू शकतात. संतुलित आहार, वेळेवर झोप आणि पुरेशा पाणी पिण्यासारख्या साध्या सवयी बदलून तुम्ही या समस्येवर नियंत्रण मिळवू शकता. मात्र, जर हे बदल करूनही भूक शमत नसेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे केव्हाही हिताचे ठरेल.