पुणे: कानात मळ जमा होणे ही एक सामान्य नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, परंतु काही व्यक्तींमध्ये हा मळ गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात आणि वारंवार जमा होतो. यामुळे ऐकण्यास अडथळा निर्माण होतो किंवा वेदनाही होऊ शकतात. वैद्यकीय भाषेत याला ‘सेरुमेन इम्पेक्शन’ असे म्हणतात. कानात मळ जमा होण्यामागे अनेक नैसर्गिक आणि काही मानवनिर्मित कारणे असू शकतात.
वारंवार मळ जमा होण्याची मुख्य कारणे
कानात मळ वारंवार जमा होण्यामागे खालील गोष्टी कारणीभूत ठरतात:
-
नैसर्गिक रचना: काही लोकांच्या काननलिकेची (Ear Canal) रचना अरुंद किंवा विशिष्ट आकाराची असते, ज्यामुळे मळ नैसर्गिकरित्या बाहेर पडण्यास अडथळा येतो आणि तो आत जमा होतो.
-
जास्त उत्पादन: काही व्यक्तींच्या ग्रंथी (Glands) अधिक सक्रिय असल्याने इतरांपेक्षा जास्त मळ तयार करतात.
-
चुकीची स्वच्छता: काडी किंवा पिन वापरून कान साफ केल्यास मळ आतल्या बाजूस ढकलला जातो. त्यामुळे मळ बाहेर येण्याऐवजी तो अधिक घट्ट होऊन काननलिकेत जमा होतो.
-
इयरफोन्स/श्रवणयंत्रांचा वापर: वारंवार इयरफोन्स किंवा श्रवणयंत्रांचा वापर केल्याने मळ बाहेर पडण्याची प्रक्रिया थांबते आणि तो आत दाबला जातो.
-
वृद्धावस्था: जसजसे वय वाढते, तसतसा कानातील मळ अधिक कोरडा आणि कठीण होतो, ज्यामुळे तो सहजपणे बाहेर पडू शकत नाही.
मळ काढण्यासाठी काय करावे?
कानात मळ जास्त जमा झाला असल्यास, तो काढण्यासाठी स्वतःहून कानकाडी किंवा तीक्ष्ण वस्तू वापरणे टाळावे. यामुळे पडद्याला इजा होण्याची शक्यता असते. कान तज्ज्ञ डॉक्टरांना भेटून तपासणी करून घ्या. डॉक्टर सुरक्षितपणे ‘इअर सिरिंजिंग’ किंवा सूक्ष्म उपकरणांचा वापर करून मळ काढू शकतात.
डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार, मळ मऊ करण्यासाठी विशिष्ट तेल किंवा इअर ड्रॉप्सचा वापर करता येतो. यामुळे मळ आपोआप किंवा डॉक्टरांना काढताना सहज बाहेर येतो.
टीप: ही माहिती केवळ सामान्य ज्ञानासाठी आहे. कानाच्या कोणत्याही समस्येवर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
